لارستان قدیم، محدوده وسیعی از سواحل و پس کرانه‌های خلیج فارس را شامل می‌شده است. رشته کوه‌های نه چندان بلند زاگرس به موازات کرانه‌های خلیج فارس، دره‌ها وسکونت گاه‌های مختلفی را به وجود آورده که مسکن و ماوای مردمان بسیاری بوده است. این رشته کوه‌ها مانند حصار وحفاظی محکم و نفوذ ناپذیر سکونت‌گاه‌ها، آبادی‌ها و شهرهای مختلف این ناحیه را در مقابل هجوم رقبا و دشمنان مصون و محفوظ می‌کرده است. دره‌های مختلف که در شیارهای گوناگون ارتفاعات زاگرس مامن و پناهگاهی مناسب به شمار می‌رفت، از قدیم‌ترین ایام تا عصر حاضر مسکن و ماوای مردمان ساکن این منطقه بوده است. این رشته کوه‌ها نه تنها دیواره و سدی محکم در مقابل یورش دشمنان به شمار می‌رفتند، بلکه موجب حفظ فرهنگ و سنت‌ها و عدم رسوخ خرده فرهنگ‌ها به این نواحی نیز بوده است.

تعان: بار سنگینی که برای تعادل قایق در کف آن پر می‌کنند. معمولاً ماسه است.

• جاشو: کارگر قایق که زیر نظر سرهنگ کار می‌کند.
• جامع: قرقره بزرگی که طناب‌های برافراشتن بادبان اصلی از آن می‌گذرد.
• جَدّاف: تیرهای عمودی که برای نگه‌داشتن قایق در ساحل پس از جزر بکار می‌رود.
• جهاز: نام عمومی ناوها
• جیب: بادبان مثلث جلوی قایق. به همان معنی jib در انگلیسی.
• چرخ: فرمان گرد و دسته‌دار برای هدایت قایق.
• حَلْج: ردیفی از گرهاف‌ها برای حفاظت از طناب‌ها در جریان خایور کردن.
• حلقوم: شلمان‌های جلو که به بیس وصل هستند و دهانه آن‌ها تنگ‌تر است.
• خایُر: دور زدن پشت به باد و عوض کردن جای بادبان از راست به چپ یا بر عکس.

پارسيان يا گاوبَندي يکي از شهرستان‌هاي استان هرمزگان واقع در جنوب ايران است. اين شهرستان تا چند سال پيش يکي از بخش‌هاي شهرستان بندر لنگه بوده که بعداً به سطح شهرستان ارتقاء يافته‌است. اطلاعات ارائه‌شده درباره بخش پارسيان (پيش از شهرستان شدن) بدين صورت بوده‌است: پارسيان (گاوبندي)، يکي از بخش‌هاي شهرستان بندر لنگه‌است که در جنوب ايران قرار دارد. فاصله‌اش تا بندر لنگه 220 کيلومتر است. با توجه به اينکه اين ناحيه گرم و مرطوب است، اما آب و هواي پارسيان از ساير نقاط استان معتدل‌تر است

بخش اشكنان از توابع شهرستان لامرد مي باشد كه تا سال 1365 به عنوان دهستاني از بخش لامرد در شهرستان لار محسوب مي شد . اين بخش كه در جنوبي ترين نقطه استان فارس در امتداد شهرستان گاوبندي و منتهي به شهرستان بستك از توابع استان هرمزگان  مي باشد . از طرف شمال و شمال شرق به بخش بيرم لارستان و از طرف غرب به بخش مركزي شهرستان لامرد و از طرف جنوب به شهرستان گاوبندي و از طرف شرق و جنوب شرق به شهرستان بستك محدود مي شود و وسعت تقريبي آن 800 كيلومتر مربع مي باشد .
شهر اشكنان در طول جغرافيايي 37/57 درجه و عرض جغرافيايي 14/27 درجه و با ارتفاع 393 متر از سطح دريا واقع شده و وضعيت اقليمي بخش از جنوب غرب به شرق به طول 40 كيلومتر و عرض 15 كيلومتر محصور به كوههاي لاور در جنوب غرب و كوه گاوبست با ارتفاع 2165 متر در شرق و شمال شرق و كوه بُسرو در شمال غرب و كوه نَوا در جنوب مي باشد.

زیرزمینی را در فواصل مشخص با سطح زمین مرتیط می سازد شکل می گیرد.  چاه ها علاوی بر مجاری انتقال مواد حفاری شده به خارج ، عمل تهویه کانال زیر زمینی را نیز انجام می دهد و راه ارتباطی برای لایروبی ، تعمیر و بازدید از داخل قنات نیز به شمار می آید .

 نام کنچی در اصل کُنگی بوده‌است. در زمان بسیار دور مرد مؤمنی از نوادگان سید محمد عمر سیف الله القتال که نسب ایشان به امام حسن ابن امام علی بن ابی طالب کرم‌الله وجه و رضی‌الله عنه و ارضاه می‌رسد، ویکی از سادات و وجهاء معروف روستای دهتل بودند، از این روستا مهاجرت می‌کنند و در کنار چشمه کنچی بنای خانه‌ای می‌گذارد، واهل وخویشان خودرا به آنجا منتقل می‌کند، سید در روز و شب به عبادت می‌گذرانید، و چون محل اقامت سید در « کنج کوه » یعنی گوشه‌ای از کوه قرار داشت وی (سید کنجی) لقب دادند. وچون عده‌ای از مریدان و فرزندان سید در آن مکان بنای خانه نهادند و روستای کوچکی ایجاد شد، آن روستا (کنجی) نامیده شد، پس از درگذشت آقا سید یوسف هم روستا به کنجی معروف بود، که رفته رفته نام روستا از کنجی به کنچی دیگرگون شد.

زروان روستایی از توابع بخش صحرای باغ شهرستان لار در جنوب استان فارس در ایران واقع شده‌است. این روستا با اسمی تاریخی در ۹ کیلومتری دهستان هرمود، ودر دامنه‌ی کوه شمال صحرای باغ که به «کوه ملک تیر» معروف است، واقع شده. بخش صحرای باغ که امروزه در تقسیمات کشوری جز لارستان فارس است، آخرین مرز لارستان و استان فارس به استان هرمزگان است. صحرای باغ از هفت روستا تشکیل شده است که به ترتیب زیر هستند:

هرمود، زروان، دشتی، خلور، دهمیان، باغ و عمادده.

نام قدیمی: زرغان.

سال بنیاد: پیش از اسلام.

 قدمت تاريخي لارستان، به پيش از اسلام بازمي‌گردد و از آن‌جا كه در منطقه‌ی گرم و خشكی قرار دارد، هنرمندان و معمارهاي بزرگ لارستاني، در استفاده‌ی بهينه از آب، كوشش‌هاي فراواني كرده‌اند.

  لهجۀ گراشی در میان سایر لهجه های گویش لارستانی از ویژگی هایی برخوردار است، به دیگر سخن، گراشی به زبان پهلوی نزدیک تر است - لهجه گراشی نه تنها با لهجه شهر لار، بلکه با دیگر لهجه های اطراف نیز از نظر واژگان و آواها متفاوت است:

بازی های زبانی از جمله مواری است که در هر زبانی می توان نمونه هایی ار آن را یافت . جمله هایی که اهالی هر زبان جهت سرگرمی و توانش زبانی گویشور ساخته اند و در مجالس و نشست ها به عنوان سرگرمی قدرت و توانایی باز گفت سریع یکدیگر را با آنها  می سنجند .

در گذشته، بازی‌های محلی فراوانی، در بین مردم، خصوصاً کودکان، رواج داشته‌است. بازی‌هایی، که عموماً، با گذشت زمان و به مرور، به دست فراموشی سپرده شده‌اند.

این بازی‌های قدیمی، اصولاً تفریحات سالم و در عین حال هیجان‌انگیزی را برای کودکان فراهم می‌کرده‌اند. یکی از این بازی‌های جالب و جذاب، که بسیار هم رونق داشته‌است، بازی مایه (تیله) است.

در ادامه، شرحی مختصر، از این بازی محلی لارستان، را با هم می‌خوانیم.

 همایش بین‌المللی زبان‌شناسی و مردم‌شناسی لارستان، در روزهای بیست و سوم تا بیست و پنجم اسفندماه سال یک‌هزار و سیصد و هشتاد و هفت خورشیدی، در واپسین روزهای سال هشتاد و هفت، که نوید نوروزی بزرگ، برای لارستان کهن در دل خود داشت، برگزار گردید.

مردمان فارس بزرگ، از روزگاران گذشته، مهمان‌نوازی را با خودشان یدک می‌کشیدند. لارستان هم که پاره‌ای از فارس است، این صفت ارزشمند و انسانی را با خودش دارد. 23، 24 و 25 اسفندماه، به بهانه‌ی شرکت در همایش بین‌المللی زبان‌شناسی و مردم‌شناسی لارستان، مهمان لاری‌ها بودیم و مزه‌ی مهمان‌نوازی ایشان را چشیدیم.

مهمانان همایش، چه آنان‌که سخنرانی داشتند و چه آن‌ها که به عنوان مهمان ویژه در همایش حضور داشتند، اکثراً از همایش، رضایت داشته و اگر از ایشان می‌پرسیدید همایش چگونه گذشت؟ به یقین این جواب را می‌شنیدید: خوب بود و به قول استاد باستانی‌پاریزی خش (XASH ) «خوش» بود.

 به ایران بیندیشیم، که سه هزاره است تا به همت فرزندان نخبه‌ی خویش به جهان، سربلند زیسته است. به این سرزمین بیندیشیم که مردمانش چنان که جغرافیا و آداب و رسومش، گونه‌گونه‌اند؛ ولی از تاریکی‌ها، پرتگاه‌ها و دشواری‌های فراوان تاریخ، در همه‌ی دوران‌ها، آن سان به شیوه‌ای یکسان گذر کرده که گویی به روشنای چراغ خردی یگانه راه سپرده است و در این گذر تاریخ، همیشه آماج حمله و تاراج اقوام مختلف بوده‌است. ولی از تمام این بلایا، با سربلندی و سرافرازی بیرون آمده، که نام ایران همیشه پاینده‌باشد.

محمدمهدی صادق نژادان معاون فرماندار لارستان معتقد است همایش بین المللی زبان شناسی و مردم شناسی لارستان با هماهنگی و مشارکت آحاد مردم و مسئولین در سطح بالایی برگزار شد و رضایتمندی تمام مهمانان و شرکت کنندگان را به همراه داشت.

ابوطالب روئینا ریس شورای شهر لار تاثیر فرهنگ و زبان مردم لارستان در حوزه ی گستردهای که لارستان بزرگ در آن قرار گرفته، حوزه¬ی فرهنگی وسیعی دانست که نقش مهمی در فرهنگ ایران زمین دارد.

دکتر بهزاد مریدی دبیر همایش، در باره اهمیت حفظ و ماندگاری زبان با بیان اینکه زبان از شاکله های اصلی هویت به شمار می آید، گفت: هویت مثل ایمان است که اگر نباشد پشت انسان خالی می شود و انسان احساس خلا و پوچی می کند.

دکتر موسوی لاری اظهار داشت: نکته مثبت و برجسته ای که در این همایش دیده می شود، منحصر به فردترین همایش هایی است که جنبه های مردمی را در نظر گرفته است.

داریوش ارجمند درباره زبان لارستانی گفت: در دل زبان لارستانی چیزهایی یافت می شود که هویت ما را روشن می کند ضرورت شناخت و ترویج این زبان و فرهنگ در تعیین هویت،شناخت قدمت ما برای شناخت دلایل بالندگی یک زبان و متولد شدن کلمات تازه با مرگ کلمات قدیم، و اشتراکاتی است که وجود دارد.

هنگامی که ما فرهنگ لارستان را بشناسیم با بخش گسترده ای از فرهنگ ایران، زبان های ایران، حتی تاریخ ایران آشنا خواهیم شد

گفتگویی پیرامون همایش و تاثیر آن بر معرفی لارستان کهن در سطح جهانی، با سیلوانا سلمان پور شاعر لارستانی ساکن امارات متحده عربی ترتیب دادیم. سلمانپور در این گفتگو پاسخگوی سوالات ما پیرامون معرفی مردم و لارستان کهن به جهانیان بوده است؛

دکتر یدالله ثمره گفت: برگزاری همایش زبان شناسی و مردم شناسی لارستان برای بقای فرهنگ این مملکت واجب و ضروری است. اینگونه همایش ها هستند که گویش های ما و زبان های ما را زنده کرده و ماندگار می کنند. اینها هر کدام نماینده فرهنگ این مملکت هستند.

دکتر علی اصغر موسوی لاری در حاشیه بازدید از هفته شهر تاریخی لارستان کهن گفت: باید اعتراف کنیم که در شهرهای بزرگ ، این چنین تعهدات اخلاقی به نسبت افراد روستایی، کمتر می بینیم .

دكتر محمدابراهيم باستاني پاريزي از مهمانان برجسته همایش بین المللی زبانشناسی و مردم شناسی لارستان بودند. ایشان خاطرات سفر خود به لار همراه با گفتاری درباره لارستان را در سه قسمت به روزنامه اطلاعات سپرده اند که در روزهای 23، 24 و 25 فروردین ماه منتشر شده است. متن کامل این گفتار را با عنوان "شما براي بخشايش ما دعا كنيد" می توانید در زیر بخوانید.
هفته آخر سال را مهمان لار بوديم. مردم لارستان و كارگزاران آن ولايت همت كرده بودند و گروهي كثير را از اهل تحقيق دعوت كرده بودند كه در <همايش ...

در نشست تخصصي روز پاياني همايش بين‌المللي زبان‌شناسي و مردم‌شناسي لارستان دكتر يدالله ثمره ـ پيش‌كسوت حوزه‌ي زبان‌شناسي ـ و كارينا جهاني ـ پژوهشگر زبان‌شناسي سوئدي ـ سخنراني كردند.

احمد اقتداري به عنوان نماينده‌ي پژوهشگران ايراني شركت‌كننده در اين همايش بين‌المللي، گفت:‌ تعجب نكنيد كه من لارستان را عضوي از خليج فارس مي‌دانم، چون اين گفته را به استناد حوادث دو تا سه‌هزار سال گذشته، خلق‌وخو،‌ آداب‌ورسوم، لهجه، فولكور و انديشه‌هاي اين سرزمين و اين منطقه‌ي وسيع جغرافيايي مي‌گويم كه با خليج فارس يك سرنوشت داشته است.

ايلنا مالچانوا گفت: مطالعه و تحقيق پيرامون گويش‌هاي زبان فارسي در روسيه مسبوق به سابقه است و اين امر اين روزها هم به صورت جدي پيگيري مي‌شود.

خبرگزاري فارس: ميرجلال‌الدين كزازي كه براي شركت در همايش بين‌المللي زبان‌شناسي و جامعه‌شناسي لارستان در استان فارس به سر مي‌برد، گفت: ايران بهشت زبان‌شناسان تاريخي است.

عبدالرضا صداقت کارشناس و پژوهشگرگفت: امروز بیش از هرچیزی ضروت حفظ و احیای فرهنگ بومی که در تیررس تهاجم فرهنگ ها و زبان های مسلط قرار گرفته احساس می شود.

رئيس كميسيون مشورتي شوراي عالي انقلاب فرهنگي ،دكتر جمشيد جعفرپور، با اشاره به برگزاري همايش بين المللي زبان شناسي و مردم شناسي لارستان گفت: اين همايش فرصت باز شناخت لارستان كهن را براي مردم ايجاد كرده است.

دکتر محمد میرزایی استاد دانشگاه برگزاری همایش مردم شناسی لارستان را امری به طور حتم مفید دانست مشروط به اینکه دست اندر کاران این امر تلاش خود را به کار بندند تا از کلی گویی ها پرهیز کرده ونگاهی واقع بینانه بر آنچه امروز در لارستان می گذرد بیندازند.

دکتر علی محمد حق شناس چهره ماندگار زبان شناسی کشور در باره اهمیت برپایی همایش زبان شناسی و مردم شناسی لارستان گفت: پرداختن به این گونه زبان ها و نیمه فرهنگ ها نه تنها ضرورت بلکه فوریت دارد.