مقدمه
يكي از موضوعاتي كه در ذائقه بشري همواره بعنوان نيازي مهم جلوه مي نمايد گشت و گذار و كسب تجربه و تماشاي طبيعت و جلوه هاي زيباي خلقت و همينطور دستاوردهاي بشري است كه در طول قرون متمادي به يادگار مانده است.بي شك هر كدام از اين آثار تاريخي، دانشگاهي بزرگ و معلمي هنرمند براي نسل هاي معاصر و آينده هستند به همين سبب اين مسئله همواره مورد توجه و استقبال بوده است تا جايي كه امروزه با اشاعه گردشگري اين فعاليت به يكي از بزرگترين و پر رونق ترين صنعت جهان تبديل شده و انتظار مي رود كه در قرن بيست و يكم همچنان در بين منابع مختلف اقتصادي و تجاري ، پيشتازي نمايد و سير صعودي آن ادامه يابد و بعنوان قدرتي بزرگ در حوزه اقتصادي اجتماعي و زيست
محيطي مطرح شود.(آرميني،1384: 27)
طبيعت جهانگردي در هر جامعه متاثر از عوامل پيچيده و درهم بافته مادي و معنوي است كه هر كدام مي توانند ديگري را مجذوب خود نمايند (آتش پنجه،1386: 13) و در يك كلام همه اينها پشتوانه مطالعه اي معنادار و همه جانبه براي يك محقق در فهم تاريخ و الگو گيري از زيبايي هاي گذشته و انتقال آن به آينده هستند.
قرآن مجيد و سيره معصومين (ع) به كرات به سير و سفر و گردشگري بدليل كاركردهاي مختلف در ايجاد نگرش و جهان بيني و تفكر مثبت،تاكيد بسزايي نموده اند. قرآن حداقل شش بار سياحت و گردش در شهرها و نقاط مختلف كره زمين را توصيه نموده است:
... فسيروا فيالارض فانظرو كيف كان عاقبهالمكذبين (آل عمران، 137)
«بر روي زمين گردش كنيد تا با مطالعه آثار باقيمانده از گذشتگان، درس عبرت بگيريد .»
چنين اقداماتي بدليل آثار و فوايد بيشمار آن نه فقط مجاز و مباح شناخته شده بلكه بر انجام آن تاكيد گرديده است و كساني كه آنرا ترك نموده اند مورد سرزنش و توبيخ قرار گرفته اند. درآيات 44 سوره فاطر ، 46 سوره حج ، 109 سوره يوسف ، 10 سوره محمد(ص)، 9 سوره روم، 21 و 82 سوره غافر به اين امر اشاره شده است. (جمعي از نويسندگان،1384: 15)
از علي(ع)وقتي كه درباره چگونگي تفكر سوال مي شود در فرازي بسيار زيبا فرمودند:"تفكر بدين معناست كه انسانها از كنار كاخها و خرابه ها بگذرنند و در آنها توجه و عبرت گيرند" :
«اين الفراعنه و ابناءالفراعنه و اين العمالقه و ابناء العمالقه»
ره آورد اين تذكرات و اشارات ديني، ظهور بسياري از سياحان و گردشگراني بود كه محصول كارشان را در قالب سفر نامه و شناسايي اقوام و فرهنگ ها و مجموعه هايي از مردم نگاري ارائه داده اند، لذا بسياري از دستاوردهاي رشته مردم شناسي، امروزه مديون اين سفرنامه ها در حال و گذشته است.بسياري از مطالعات تاريخي و حتي كشفيات باستان شناسي ريشه در اطلاعات بسياري از سفرنامه ها دارد. متون ، دست نوشته و خاطرات بجا مانده از چنين گردشگراني آنچنان كاربردي و دقيق ثبت شده است كه امروزه بعنوان گنجينه اي با ارزش از تمدنهاي بشري در اختيار نسل حاضر قرار گرفته است.جهانگردي و گردشگري در دوران گذشته يك عمل ويژه محسوب مي شد و افرادي خاص كه از لحاظ اجتماعي و اقتصادي در شرايط مناسب بودند و توان جهانگردي را داشتند، مبادرت به اين امر مي نمودند. اين افراد اكثرا" مشاهده گران قدرتمندي بودند و وقايع و شرايط را به دقت ثبت مي كردند كه همين نگارش ها، امروزه تحت عنوان يافته هاي مردم نگاري موجود مي باشد و از نظر علمي داراي اهميت بسياري در حوزه تاريخي و مردم شناسي است.
انسان شناسي و مردم شناسي همانطور كه از نامشان بر مي آيد كوششي براي شناخت انسان و مردم است.كتب ادبي ، تاريخي و جغرافيايي دانشمندان ايراني و بطور كلي علماي اسلامي قرون سوم تا ششم هجري - كه گاه حاوي يادداشت هاي سفر و مشاهدات شخصي نويسنده نيز هست- يكي از مهمترين منابع مردم شناسي بدون مردم شناس است و بخش مهمي از تمدن و فرهنگ جوامع ايراني را تشكيل مي دهد و محققا" مردم شناسي ايران در صورتي مي تواند حق مطلب را ادا كند كه دفتر تحقيقاتش را به ديباچه اي از دفاتر گنجينه ادبيات اين مرز و بوم آراسته باشد.
وجود مناطق باستاني،فضاهاي طبيعي و مناظر جذاب،اقليمهاي جغرافيايي و تنوع آب وهوايي،فراواني اماكن مذهبي با سبك هاي معماري جذاب و چشم نواز،وجود بسترهاي سرمايه گذاري گوناگون و همچنين وجود پيشينه تمدني كشور ما سبب شده است كه اين سرزمين براي انواع مختلف توريسم، جذاب و مطلوب باشد. استان فارس و منطقه لار نيز در اين زمينه مستثني نيست و با وجود امكانات و جذابيت هاي گردشگري فراوانش مي تواند براي گردشگران از جذابيت فراواني برخوردار باشد. توسعه صنعت توريسم و گردشگري در اين منطقه با توجه به ظرفيت هاي بالقوه و بالفعل متعدد و آثار متنوع آن ، مي تواند در توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي آن بسيار موثر و سودمند باشد.لارستان همچنين يكي از مهمترين مناطق تاريخي و مردم شناسي نيز هست كه در صورت فراهم شدن شرايط مناسب مي تواند بيانگر فرهنگ و تمدن اصيل ايراني -اسلامي اين مرز و بوم باشد كه معرفي آن به جهانيان از اهميت زيادي برخوردار است.
بيان مسئله
گردشگري در تاريخ بشر سابقه چند هزار ساله دارد. در اسناد مكتوب و بجامانده در تاريخ ، جايگاه گردشگري مشخص و آشكار است. انبوه سفرنامهها و سياحتنامهها كه از قرون گذشته بجا مانده است بيانگر اهميت جهانگردي در فرهنگ بشر است. جهانگردان دوران گذشته غالباً به منظور كشف مجهولات، كسب تجربه و ارضاي كنجكاوي خود با سرمايه شخصي و همت خود جهان را درمينورديدند. كشف سرزمين هاي جديد، تبادل آداب و رسوم و فرهنگ ، توسعه علوم و گسترش تجارت تنها بخشي از فوايد گردشگري است.امروزه بخش عمدهاي از گردشگري مشتمل بر سفرهاي تفريحي مردم عادي است كه به منظور استفاده از امكانات و مواهب مناطق مختلف جهان و كسب لذت، هزينههاي گردشگري را متقبل ميشوند. البته هنوز تعداد قابل توجهي گردشگر حرفهاي و اهل مطالعه و بررسي و همچنين علاقهمند به توسعه دامنه اطلاعات وجود دارد كه سفرهاي گردشگري خاصي را پيگيري ميكنند. نكته قابل توجه اين است كه در بررسي تاريخچه پيدايش مردم شناسي و نحوه شكل گيري نظريه هاي مردم شناسي در مي يابيم كه اين شاخه علمي مرهون پديده گردشگري بوده است. بسياري از دگرگوني هاي اجتماعي ، سياسي و فرهنگي بزرگ در طول تاريخ با جهانگردي و مسافرت هاي سياحان و ماجراجوياني آغاز شده است كه در جريان سياحت هاي خود ،افكار ،انديشه ها و اعتقاد ديني و مذهبي خود را ارائه نموده اند و خود نيز در پي آشنايي با علوم ،اعتقادات ،آداب و رسوم و نحوه زندگي سكنه بومي مناطقي كه به آن وارد مي شده اند، توانسته اند علوم و انديشه هاي خود را غنا بخشند. علوم مردم شناسي و انسان شناسي نيز در زمره علومي هستند كه ريشه در همين امر دارند. بسياري از انديشمندان اوليه و پايه گذار اين علوم خود در پي سياحت ها و يا اقامت خود در مناطق دور افتاده، با فرهنگ و علوم و آداب و رسوم اين مناطق آشنا شده و با تدوين و نگارش آنها ، اين علوم را بوجود آورده اند. از دانشمنداني كه آثارشان حاوي منابع تمدن و فرهنگ اقوام و جوامع ايراني است ، مي توان از ابن فضلان مسعودي،ابن حوقل الادريسي،ابن بطوطه صاحب تاريخ سيستان، ناصر خسرو ، ابوريحان و ابن خلدون نام برد.بطور كلي، از آثار اين دانشمندان ، چنين بر مي آيد كه بين خصوصيات هر جامعه و مقتضيات جغرافيايي و محيطي آن جامعه ، پيوستگي و رابطه اي مستقيم و آشكار وجود دارد.
در زمينه صنعت توريسم و گردشگري مي توان گفت كه اين صنعت، هميشه به اشكال مختلفي در طول تاريخ وجود داشته و افرادي بوده اند كه به انگيزه هاي گوناگون سفر مي كرده اند. در گذشته سه نوع مسافرت با توجه به انگيزه هاي مختلف صورت مي گرفته كه با صنعت توريسم به معناي امروزي آن متفاوت بوده است : زوارها ، تورهاي اريستوكرات ها و مسافرتهاي شاهان و سياحان ؛ زوارها معمولا" از طبقه پايين ، سياحان از طبقه متوسط و اريستوكراتيك ها از طبقه بالا بودند . اما شكل نوين و امروزي گردشگري از سال 1960 آغاز مي شود.تحولات جهاني بعد از جنگ جهاني دوم از جمله در زمينه هاي گسترش شهرنشيني و ايجاد شهرهاي بزرگ،آلودگي هاي محيط شهري و نيز افزايش اوقات فراغت از طريق رشد صنعت غذاي حاضري منجر به گسترش گردشگري گرديد.( سعيدي،1384 ) در دهه 1990 روند رشد صنعت گردشگري با شتابي بي سابقه نسبت به قبل، سير صعودي داشته و بر اهميت آن در سراسر جهان پيوسته افزوده شده تا جاي كه با سرمايه گذاري هاي مستقيم سالانه بيش از 300 ميليارد دلاري ، 8 درصد كل سرمايه گذاري هاي جهان و 7 درصد نيروي كار جهان را بطور مستقيم به خود مشغول كرده است . دليل چنين رشد چشمگيري افزايش درآمدها و اوقات فراغت ، توسعه و پيشرفت در صنعت حمل و نقل جهاني و بالا رفتن سطح عمومي آگاهي ها و دانش مردم نسبت به ساير نقاط جهان بوده است كه اين خود مرهون پيشرفت هاي قابل ملاحظه در زمينه فن آوري ارتباطات و تاثير شگرف تبليغات و رسانه ها است . وجود توريست هاي فضايي عصر نويني در اين صنعت است كه معدودي از كشورها مي توانند در اين وادي اجازه فكر كردن به آن را داشته باشند چرا كه تكنولوژي برتر و توان اقتصادي فوق العاده اي را مي طلبد.
الگوی جدید زندگی و تغییر و تحولات طبقه متوسط شهر نشین ، نوع جدیدی از پر کردن اوقات فراغت را به وجود آورده است. چگونگی گذراندن تعطیلات عید و مقایسه ی آن با سال های نه چندان دور نشان می دهد که الگوی فراغت از شیوه های قدیمی و گذران وقت در اجتماع فامیلي فاصله گرفته و بسوی سفر کشیده شده است . همانطور که می دانید تا قبل از انقلاب صنعتی سفر معمولا" - به دليل هزينه هاي آن - مختص به طبقه مرفه جامعه بود ، اما بعد از انقلاب صنعتی با افزايش درآمد طبقه کارگر ، سفر گسترش پیدا کرد . بعد ها هم عوامل دیگری مثل " صنعت غذای حاضری" و " اینترنت" کمک زیادی به صنعت توریسم کردند . اما بطور کلی بالا رفتن سطح آگاهی و ضرورت دوری از محیط کار و فشار های ناشی از توسعه صنعتی سبب شد که جهانگردی و گردشگري به عنوان یک پدیده اجتماعی و فرهنگي شناخته شده و توجه خاصی را به سوي خويش جلب نمايد. اصولا" طبيعت گردشگري و جهانگردي در هر جامعه اي متاثر از عوامل پيچيده و درهم بافته سياسي و همچنين ويژگي هاي جغرافيايي است كه ديگران را مجذوب خود مي كند.( آتش پنجه، 1386)
در زمينه پيشينه صنعت گردشگري در جهان مي توان گفت كه در سال 1925 سازماني تحت عنوان " اتحاديه بين المللي سازمان هاي رسمي گردشگري" در كشور هلند ايجاد و بعد از جنگ جهاني دوم به شهر ژنو منتقل شد. در سال 1975 سازمان جهاني توريسم WTO و با 51 عضو در شهر مادريد اسپانيا با هدف تعيين سياست ها و تدوين مقررات در زمينه گردشگري در سطح جهان تاسيس شد.گردشگري يا صنعت گردشگري از سال 1950 ميلادي دچار تحولات عظيمي شد كه برخي آنرا انقلاب گردشگري ناميده اند .صنعت توريسم در حال حاضر بزرگترين صنعت تجاري و صنعت قرن بيست و يكم محسوب مي شود. نام ديگري كه بر اين صنعت گذاشته شده است ، صنعت پاك است هر چند كه برخي بر اين عقيده نيستند و اعتقاد دارند كه اين صنعت موجب از بين رفتن منابع طبيعي و آثار تاريخي مي شود.
گردشگري امروزه به يك ركن تجارت بدل شده است و درآمد سرشاري براي كشورهايي كه جاذبه توريستي دارند به همراه دارد. امروزه كشورهاي مختلف دنيا با بهرهگيري از مواهب طبيعي، آثار باستاني، تمدن كهن يا حتي تكنولوژي جديد، شهرك هاي توريستي و امكانات تفريحي ، قطب توريسم شده و هر ساله از چهار گوشه جهان افرادي را به سمت خود فرا ميخوانند تا با فروش كالا و خدمات، سيل درآمد را به كشورشان جاري نمايند. كشورهايي مانند چين، هند، تركيه، ايتاليا و ... امروزه به شدت در اين تجارت كه خود آنرا صنعت مينامند، سرمايهگذاري ميكنند و از عوايد آن بهره مند مي شوند.( لاندبرگ و ديگران،1383) به همين سبب،گردشگري بزرگترين و پررونق ترين صنعت جهان مي باشد و انتظار مي رود كه در قرن بيست ويكم نيز پيشتاز بوده و سير صعودي آن همچنان ادامه يابد.جهانگردي يك قدرت اقتصادي- اجتماعي و زيست محيطي بزرگي است كه وابسته پديده ها و عوامل بسياري ...است (آرميني ،همان) و با كنترل اين پديده ها و عوامل مي توان به توسعه هرچه بيشتر مناطق توريستي كمك نمود.
از آنجاي كه صنعت گردشگري مي تواند در توسعه و رشد اقتصادي كشورها موثر باشد، به همين خاطر بسياري از كشورهاي جهان در پي توسعه و گسترش اين صنعت در كشور خود هستند.(پارسائيان و اعرابي،1377) ايران سرزميني با گستره جغرافيايي وسيع ، تنوع آب و هوايي و شرايط اكوزيستي متفاوت ، تنوع قومي و فرهنگ غني ، كشوري با 30 استان در اشكال شهري و روستايي و جاذبه هاي تاريخي و فرهنگي بسيار ، همچون قاره پهناوري است كه در قالب يك كشور جاي داده شده است اما متاسفانه علي رغم استعدادها و توانايي هاي زياد، هنوز براي مردم خود ايران نيز ناشناخته مانده است و به دليل وجود همين ظرفيت هاي بالقوه و بالفعلي كه دارد، مي تواند در زمينه هاي اقتصادي،اجتماعي و فرهنگي به اهداف خود در عرصه هاي جهاني دست يابد. زيرا با رفت و آمدهاي توريست ها و گردشگران، بسياري از مبادلات فرهنگي و اجتماعي علاوه بر مبادلات مالي و ارزي صورت مي پذيرد. به همين سبب، با توجه به اهداف جمهوري اسلامي ، گردشگري مي تواند در انتقال ارزش ها و انديشه هاي اسلامي ما به جهانيان نقش مهمي ايفا نمايد. بديهي است كه نحوه رفتار با توريست ، آشنايي با حقوق وي و تامين انتظارات معقول گردشگران مي تواند در اين زمينه مهم و مفيد باشد. لارستان نيز يكي از اين مناطق است كه از توانمندي هاي بسيار بالايي در جذب انواع گردشگر برخوردار است و در صورت فراهم شدن شرايط مطلوب مي تواند به سرعت توسعه يافته و جزو يكي از مهمترين قطب هاي گردشگري ايران محسوب شود.با توجه به مطالب مذكور ، هدف اين مقاله معرفي جاذبه هاي گردشگري لار و چگونگي توسعه اقتصادي منطقه از طريق صنعت توريسم مي باشد و در اين راستا به تبيين نظام كاركردي اجتماعي و فرهنگي اين صنعت نيز پرداخته مي شود. اين تحقيق با استفاده از روش كتابخانه ايي و اسنادي به جمع آوري اطلاعات پرداخته است.
مبانی نظری تحقیق
به لحاظ دیدگاه علمی و پژوهشی یکی از مهمترین اصول و رابطه منطقی در انجام تحقیقات و ارائه مقالات علمی و پژوهشی ارائه مبانی و چارچوب نظری می باشد. محقق با در نظر گرفتن یک چارچوب علمی می تواند جهت دهی مناسبی برای تمام مراحل علمی و پیوستگی مناسب در مطالعه موضوع پیش بینی نماید.
چارچوب نظری با توجه به موقعیت موضوعی که از آن بهره گرفته شده است نظریه کارکردگرایی مالینوسکی است.کارکردگرایی به زبان ساده یعنی هر جز فرهنگی و اجتماعی دارای نتایج و اهدافی است که باعث پیدایش و تداوم آن شده است.
بر اساس نظریه کارکردگرایی تمامی پدیده ها و نهادها و از جمله صنعت توریسم و گردشگری همواره برای رفع نیازی شکل گرفته اند. مالینوسکی در حوزه کارکردگرایی سه نوع نیاز را برمی شمارد که عبارتند از:
الف) نیازهای فیزیولوژیک نظیرغذا ، مسکن که به سازماندهی و واکنش جمعی اعضای جامعه نیازمند است.
ب) نیازهای ابزاری که شامل نهادهایی مانند اقتصاد ، سیاست ، قانون و آموزش و پرورش است که به نظر مالینوسکی به عنوان واکنش هایی جهت سازگاری و تامین نیازهای فیزیولوژیکی اساسی انسان ایجاد شده است.
ج) نیازهای یکپارچه یا ترکیبی یا اجتماعی که موجد جادو ، علم ، اسطوره ، هنر و دین هستند.در میان همه مخلوقات ، تنها انسان است که می تواند تجربیات خود را انباشته و به آیندگان انتقال دهد.این توانایی، انسان را قهرمان می سازد، به گونه ایی که ظرفیت ها و فرصت ها ی تازه با ظهور هر نسل جدید شکوفا می شود.البته این امر بیانگر ناتوانایی نسبی انسان نیز هست و او را با سختکوشی های بیش از حد انتظار مواجه می کند. به نظر مالینوسکی، نظریه کارکردگرایی به دلیل تاکید بر نیازهای فیزیولوژیک اساسی انسان ، از سایر نظریه ها متفاوت است . به نظر وی، جنبه های ذهنی،عاطفی و زیبایی رفتار انسان بالاتر از همه فعالیت های دیگر بوده و ریشه در نیازهای فیزیولوژیکی وی دارد.(روح الامینی،1375 :176-173)
روش شناسي تحقيق
از ديگر روشهاي عمده اي كه در مطالعات اجتماعي بويژه در جوامع محدود مورد استفاده قرار مي گيرد روش ژرفانگر است غرض از بكار بردن اين روش مطالعه، بررسي جامعه خاصي است كه وسعت آن محدود است و پژوهشگر آنرا عميقا" و به تفصيل مورد مطالعه قرار مي دهد.از اين روش بيشتر در تحقيقات مردم شناسي استفاده مي گردد.مهمترين ويژگي اي كه در مردم شناسي مورد بررسي قرار مي گيرد،فرهنگ و ارزشهاي آن است. منظور از ارزشهاي فرهنگي ، بررسي آن دسته از ارزشهاي اجتماعي است كه نياز مادي و غير مادي افراد جامعه را برآورده مي كند مانند ارزش قدرت ،ثروت و احترام. عمده ترين منابع تحقيقات مردم شناسي اسناد مكتوب ، مشاهدات و ادبيات شفاهي هستند. (طبيبي،1372)
اين مقاله با روش مطالعه كتابخانه اي و اسنادي و ادبيات شفاهي، مصاحبه و مشاهده انجام گرفته است و از وبلاكهاي سازمان جهاني گردشگري، نيز براي جمع آوري اطلاعات استفاده شده است.
تعريف واژگاني
در اين مقاله واژه گردشگري از ديدگاه سازمان جهاني گردشگري به تمامي فعاليت هايي كه يك فرد يا افراد در طول مسافرت در مكاني خارج از محيط معمول كار و زندگي خود انجام مي دهند،اطلاق مي شود.اين مسافرت بيش از يك سال طول نمي كشد و هدف فرد يا افراد تفريح،سياحت و تجارت مي باشد.(تقوايي و خدايي،1386 :28)
گردشگر يا جهانگرد نيز به شخصي اطلاق مي شود كه محل اقامت خود را حداقل به مدت 24 ساعت ترك نمايد و در محل ديگري اقامت كند و حداقل يك شب را در محل مورد بازديد صرف نمايد.( تقوايي و خدايي:همان)
واژه توريسم نيز از كلمه تور فرانسوي گرفته شده و به معني« چرخش و گردشي است كه بعد به جاي اول خود برمي گردد.» در فرهنگ وبستر « توريسم به سفري كه در آن مسافر به مقصدي رفته و سپس به محل زندگي خود باز مي گردد» ،تعريف شده است.
مردم شناسي نيز علمي است كه به مطالعه فرهنگ و علوم و آداب و رسوم مردم مي پردازد . در واقع اروپائیان واژه مردم شناسی را که از ریشه « ethnos» یونانی به معنای قبایل کوچنده و غیر شهر نشین و بدوی است براي مطالعه بومياني كه فرسنگ ها دور از آنها زندگي مي كردند ،بكار مي بردند اما امروزه مطالعه و بررسي محلات شهري و يا شهرهاي خيلي كوچك نيز با كمك دانش مردم شناسي قابل انجام است.
لارستان از نگاه تاريخي
آگاهی ما از تاریخ لارستان پیش از اسلام بسیار اندک است. بر اساس آنچه در اسطورهها و افسانههای قدیم ایران زمین آوردهاند، گرگین میلاد از پهلوانانِ باستان، بنیانگذار شهری بود که با نام او به (لاد) شهرت یافت. چنانچه مطابقت تاریخی گرگین میلاد با مهرداد اشکانی پذیرفته شود، میتوان اظهار کرد که شهر لار قریب دو هزار سال پیش بنا شدهاست. طبق روایات موجود، پس از گرگین میلاد فرزندان آن پهلوان افسانهای، نسل اندر نسل به حکومت این منطقه منصوب شدهاند و تا سال ۱۰۱۵ ق، پادشاهی شان بر جای بودهاست.
نام لارستان در متنهای تاریخی پیش از اسلام به شکلهای مختلف آمدهاست که از آن جمله در شاهنامه فردوسی لاد، و در تاریخ طبری اَلار و در متنهای ارمنی پیش از اسلام گِلار ذکر شده و مشخص میشود که نام کنونی، برگرفته از اسامی پیش از اسلام آن میباشد که در طول زمان، به دلایل مختلف، تغییر شکل یافته است.
در ميان انبوه منابع تاريخي ، كهن ترين نوشته اي كه در آن از لار ياد شده است ، مي توان از «كارنامه اردشير بابكان» كه بي شك از ادبيات اصيل دوره ساساني و احتمالاً متعلق به عصر انوشيروان مي باشد، نام برد.دراين كتاب نام لار بصورت «كلال» ضبط شده است . طبري، مورخ بزرگ قرون اوليه اسلامي بنا به استناد (خداي نامه )در كتاب (تاريخ الرسل و الملوك ) مورخ بعدي است كه به طور اجمال از لشكركشي اردشير به «الار» صحبت رانده است. الار، نيز نام يكي از دهكده هاي باستاني و ساحلي منطقه هزو و سيف يا اراسيف بوده كه رقيب اردشير درآنجا زندگي مي كرده است. امروزه در بخش اوز روستايي بنام «گلار» وجود دارد كه ممكن است با «گولار» كه «نولدكه» آلماني در ترجمه كارنامك از آن نام مي برد ، بي ارتباط نباشد.
به نظر مي رسد كه مسلمان شدن مردمان اين ناحيه قرنها پس از غلبه اسلام صورت گرفته و تا مدتهاي مديد، مسكن زرتشتيان و محل عبور ايشان از ايران به طرف هندوستان بوده است . يكي از دلايل اين امر بر پا بودن آتشكده آذر فرنبغ «آتشكده كاريان» تا قرن چهارم هجري است .لذا ، مي توان گفت : لارستان از کانونهای مهم دین زرتشتی در گذشته هاي دور بوده است.
پس از ظهور دين مبين اسلام به دليل وجود «آتشكده كاريان» يا آذر فرنبغ قرنها طول كشيد تا نور اسلام در اين شهرتابيدن گرفت . ولي مردم متمدن و انسان دوست لارستان خيلي زود با اين دين بزرگ پيوند ناگسستني بستند، به طوري كه در قرون بعد ، لارستان نخستين خاستگاه حكومت عدل اسلامي شد و قيام سيد عبدالحسين مجتهد لاري در اين زمينه شهرت جهاني دارد . علاوه بر آن نيز مي توان از خنثي كردن شورش هاي به پا خواسته در كناره هاي خليج فارس و جنگ با پرتقالي ها و برتري بر آنان نام برد.
ايراهستان نام عمومي لارستان در قرون نخستين اسلامي بود . سرزمين ايران پس از حمله اعراب و روند اسلام پذيري، حداقل تا سه قرن نخستين، داراي حكومت واحد و مركزي نبوده است. در اين شرايط قدرت هاي محلي با استفاده از عدم قدرت مركزي، در انديشه ايجاد سلسله هاي محلي و منطقه اي برآمدند و كشور پهناور ايران،طي سه قرن نخستين اسلامي به حكومت نشين هاي نيمه مستقل بسياري تقسيم شد و امراي محلي در نواحي مورد تسلط خود بطور مستقل حكومت مي كردند. لارستان يكي از اين مناطقي است كه پس از حمله اعراب تا قرن ها بعد تحت سلطه حكومت مركزي ايران در نيامد و امراي محلي در آن مستقلا" حكومت كرده اند. براي درك هر چه بيشتر اين مسئله بايد بيفزائيم كه منطقه «لارستان» كه بخش عمده اي از سواحل و پس كرانه هاي خليج فارس را شامل مي شده است، از نظر موقعيت طبيعي ، داراي شرايط ويژه اي بوده و اين مكان را براي امراي محلي به وجود مي آورده تا بتوانند در پناه كوه ها و ارتفاعات و در سرزميني با ويژگي هاي جغرافيايي خاص، به صورت نيمه مستقل حكومت كنند. حكومت مركزي ايران، به دلايل صعب العبور بودن منطقه و آب و هواي گرم و طاقت فرساي آن امكان مداخله مستقيم در اين مناطق را نداشت و تنها به اخذ ماليات و باج و خراج از امراي لارستان اكتفا مي كرد.
تا قرن پنجم هجري جاده باستاني تجارت جنوب به بندر آبادان- سيراف از يكسو و ازطرف ديگر از طريق داراب به كرمان و سواحل جنوبي آن ختم مي شده است و منطقه لارستان به همين دليل در خلا سياسي ، تجاري و بدور از درگيري هاي سياسي داخلي ايران بزرگ تحت سلطه پادشاهان محلي خويش به موجوديتش ادامه مي داده است و همين امر دليل اصلي عدم ضبط نام اين منطقه در نوشته هاي جغرافيايي قرون اوليه اسلامي است . با افول شهر سيراف ، راه تجاري از طريق لار دوباره جلب توجه نموده و موقعيت سياسي آن را بالا برد ولارستان در اوايل قرون وسطي با حفظ استقلال سياسي خويش در حاكميت سلاجقه اهميت خود را به عنوان يك منطقه مهم در ايران حفظ كرد.(وثوقي،منبع 1 )
لارستان در عصر صفویه به دلیل واقع شدن در جاده تجارتی اصفهان به خلیج فارس از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بودهاست. عصر قاجاریه را در لار میتوان آرامش قبل از طوفان نامید. با مرگ فتحعلیخان حاکم قدرتمند منطقه، خلاء قدرت سیاسی در لارستان نمایان شد و در نهایت منجر به دعوت از آیت الله سید عبدالحسین لاری به لار و آغاز نهضت مشروطیت گردید. (اقتداري،1371)
لارستان در عصر حاضر ، یکی از شهرستانهای جنوبی استان فارس ، دارای هشت مركز شهری شامل شهرستان لار ، اوز ، گراش ، خنج ، بیرم ، جویم ، بنارویه و خور است. مرکز این شهرستان، شهر لار است اين شهر در حد فاصل شهرستان هاي داراب ، جهرم ، فيروزآباد و استان بوشهر قرار گرفته است و مساحت آن667/33كيلومترمربع است و ارتفاع آن از سطح دريا 915متر است. از نظر تقسيمات كشوري شامل هفت بخش: مركزي، جويم، خنج، اوز، گراش و بيرم و بنارويه ميباشد. لار امروز شامل دو بخش نزديك به هم است، بخش جديد پس از زلزلهء سال 1339ش. در شش كيلومتري شهر كهن بنا شده، با يك بزرگراه به آن پيوند خورده است. شهر قديمي لار در دامنهء كوهي قرار دارد كه بر فراز آن بقاياي دژي به نام « اژدها پيكر» موجود است. شهر با كوچههاي تنگ و ديوارهاي بلند خانهها مشخص است، كوچهها اغلب در جهت آبانبارها كشيده شده، بافت قديمي شهر متأثر از وضعيت آبانبارها ميباشد. منازل ، شامل حياطي است كه در چهار طرف آن ساختمان قرار دارد و هر سمتي براي فصل معيني مناسب است. اين خانههاي كاهگلي داراي بادگير و سرداب براي مقابله با گرما ميباشند. متأسفانه اين ويژگي، كه از اصول معماري سنتي مناطق گرم و خشك شمرده ميشود، در لار جديد لحاظ نشده است (وثوقي،منبع2) اين بخش لار، بر طبق اصول شهرسازي غربي ساخته شده - و با خيابان هاي شطرنجي آن كه همه به يكديگر راه دارند- ، شباهتي با بافت قديمي آن ندارد.
گویشهای لارستانی
اصولا" امروزه استان فارس (پارس) را به درستی می توان در منطقه لارستان دید زیرا تنها منطقه فارس که هنوز به زبان کهن پارسی - پهلوی باستان (البته شکل تغیر یافته آن)- سخن می گویند، این منطقه است. در حالی که در سایر نقاط استان فارس زبان بصورت کامل - بصورت فارسی دری - با لهجههای گونا گون تکلم میشود. لازم به ذکر است که زبان مردم لارستان در ریشه، خویشاوندی عمیقی با زبانهای کردی و لری دارد. ما لچانوا زبان شناس معاصر روسي مي گويد که پايه اصلي زبان لارستانی از مجموعه لغات سنتي تمام ايران تشکيل مي شود. او يکي از محققاني است که درباره ي لارستان و لهجه هايش دست به قلم برده است و اين جمله را پس از تحقيقي دقيق و موشکافانه در کتاب خويش ثبت کرده است .
گویش لارستانی یا لاری, گویش ساکنان جنوبی استان فارس و مردم غرب استان هرمزگان است، گرچه در بعضی از مناطق و روستاها اختلاف در لهجه وجود دارد ولی تمام لهجهها ، مفهوم است ، این گویش در جای جای این منطقه نمودهای گوناگونی دارد که بیشتر این تفاوتها در تلفظ واژگان است. گویش لارستانی بیش از ده لهجه را دربر میگیرد ، که عبارتانداز:
لاری. خُوری. فرامرزی. کُوخِردی گَودهای خُنجی اِوَزی. گِراشی فیشوَری. فداغی. جناحی
بَستَکی. بیخهای اردی (اقتداري،1384)
در زمان جنگ تحمیلی به دلیل آشنایی عراقی ها با انواع زبان ها و گویش های ایرانی ، معمولا" از بیسم چی های لاری استفاده می کردند که به دلیل پیچیدگی های این زبان، برای عراقی ها مفهوم نبود.
نژاد مردم لارستان :
نویسنده تاریخ شرف الدین ، نژاد مردم لارستان را کرد دانسته است اما مورخ لاری مي گوید : « در این زمینه تاریخ شرف الدین به خطا رفته است. ولی ممکن است عدهای در قدیم به نام تبعید یا به نام دیگری به لارستان سوق داده شده باشند.»
ويژگيهاي اقتصادي
صنعت و خدمات، پيشهء عمدهء اهالي است. كم آبي، هواي نامساعد و شوري اراضي اين شهرستان، بويژه در نواحي جنوبي، كشاورزي را با محدوديت هايي روبهرو كرده است. محدوديت هايي كه وابستگي به باران را بايد مهمترين آنها دانست.با اين وجود، جويم، درز و سايبان، شرفويه، صحراي باغ، دهكويه، بريز، كاسهدار، سيفآباد، كورده، خنج و گراش از مناطقي هستند كه استعدادهاي سرشاري براي كشت گندم دارند. مهمترين محصولات لارستان، گندم، جو، خرما، پنبه و صيفيجات ميباشد. دامداري به صورت كوچنشيني و سنتي در اين منطقه رواج دارد و معادن سنگ ساختماني، گچ و آهك نيز مورد بهرهبرداري قرار گرفته است. بسياري از نيروي كار اين منطقه در شيخ نشين هاي جنوبي خليج فارس مشغول بكار هستند.
گردشگري و اقتصاد (نقش گردشگري در اقتصاد)
گردشگري هر ساله ميليون ها دلار عايد كشورهاي توريستي جهان ميكند و به همين دليل ميزان اشتغالزايي آن 11/2 برابر سريع تر از ساير بخشها عنوان شده است، چرا كه اين صنعت بيش از 100ميليون شغل در سراسر جهان ايجاد كرده است. به گزارش خبرنگار ايسنا بر اساس آمار WTO تعداد گردشگران جهان با رشد 10% به 760ميليون نفر رسيده است و پيش بيني ميشود در سال 2005 صنعت گردشگري جهان رشدي در حدود 5 تا 8 % داشته باشد. بر اساس همين مزاياي اقتصادي است كه كارشناسان بر ضرورت نگاه كلان اقتصادي به صنعت گردشگري تاكيد ميكنند.
صنعت گردشگري به دليل داشتن فایده های اقتصادی و اجتماعی و فقدان آثار مخرب زيست محيطي- مانند آنچه كه در صنایع سنگین مشاهده مي شود - ، نقش مهمي در توسعه پايدار دارد و به همين سبب هميشه به عنوان گزينه ايي مناسب براي رشد و توسعه جوامع مورد توجه قرار گرفته است بطوري كه 9 % رشد سالانه قابل توجه است . (سعيدي،1384)
از دیدگاه اقتصادی،گردشگري سبب توسعه خدمات بازرگانی،افزایش اشتغال و رونق فعالیت های تولیدی و فرهنگی بسیاری می گردد . با توجه به نقش صنعت گردشگری در توسعه ملی، منطقه ای و محلي،توجه به مسائلی که باعث توسعه و گسترش این صنعت می شود- مانند عوامل زیر بنایی نظير سرمایه گذاری ها- ، از ضروریات است. (لواساني ،1385 )
ايران سرزميني با گستره جغرافيايي وسيع ، تنوع آب و هوايي و شرايط اكوزيستي متفاوت ، تنوع قومي و فرهنگ غني داراي امكانات زيادي براي جذب گردشگر مي باشد. اما با اين وجود، صنعت گردشگري در ايران عليرغم داشتن جاذبه هاي فراوان نقش بسيار ناچيزي در اقتصاد كشور ايفا مي كند. استان فارس و منطقه لارستان به دليل داشتن اماكن تاريخي و مذهبي،پوشش گياهي و جانوري متنوع و پيشينه فرهنگي برجسته اش داراي امكانات فراواني در جذب گردشگر مي باشد و مي تواند در جذب گردشگر داخلي و خارجي موفق باشد. از آنجايي كه صنايع دستي به عنوان دومين عامل رشد و توسعه توليد ناخالص ملي و نيز در كنار صنعت گردشگري به عنوان مهمترين منبع رشد اقتصاد جهاني مطرح است و استان فارس در اين زمينه از توانايي هاي زيادي برخوردار است ، مي تواند گسترش زيادي يافته و سبب كاهش نرخ بيكاري در استان شود. تنوع غذاهاي محلي ، انواع نان ها و شيريني هاي خانگي و همچنين صنايع دستي اين منطقه مي تواند در جذب انواع گردشگر داخلي و خارجي موثر باشد.
بررسی آثار فرهنگی و اجتماعی گردشگری
گردشگري داراي آثار فرهنگی و اجتماعی متعددي است كه بي توجهي به آن مي تواند پيامدهاي نامطلوبي در پي داشته باشد. منظور از اثرات اجتماعی گردشگري تغییراتی است که در زندگی مردم جامعه ی میزبان به وجود می آید و این تغییر به دلیل تماس مستقیم اهالی و ساکنان بومی و جهانگردان با يكديگر است و منظور از اثرات فرهنگی تغییراتی است که در هنر ، آداب و رسوم و معماری مردم ساکن در جامعه میزبان رخ می دهد . براي توسعه صنعت گردشگري در لارستان توجه به اين تاثيرات بسيار مهم است و مي تواند در موفقيت يا شكست اهداف اين صنعت در منطقه موثر باشد.آثار فرهنگي و اجتماعي گردشگري را مي توان از دو دیدگاه بررسي نمود:
الف) هويت فرهنگي
برخي مسائل مي تواند به ضعف فرهنگي و سست شدن احساس هويت فرهنگي بيانجامد؛ استفاده بيش از حد گردشگران از مناطق باستان شناسي و تاريخي مي تواند موجب تخريب آنها شود. وقتي لباس، مراسم موسيقي، رقص، صنايع دستي و الگوهاي فرهنگي محلي بطور ناشايست بعنوان جاذبه هاي توريستي ارائه شوند، مي توانند موجب سقوط و از دست رفتن اصالت آنها شوند.يكي ديگر از آثار جهانگردي كه مي تواند در اين زمينه مورد توجه قرار گيرد، تقليد مردم و بويژه نوجوانان و جوانان از الگوهاي رفتاري و پوشاكي گردشگران است.اين امر بدون شناخت پس زمينه هاي متفاوت فرهنگي و موقعيت اجتماعي- اقتصادي جهانگردان انجام مي گيرد.بعلاوه ممكن است سوتفاهم و مناقشاتي ميان جهانگردان و ساكنان به دليل تفاوت زبان و رسوم بروز كند كه در طرفين نگرش هاي منفي ايجاد نمايد. با توسعه گردشگري ممكن است مشكلات اجتماعي از قبيل اعتياد به مواد مخدر و الگوي جرائم ديگر در منطقه بيشتر شوند؛ پژوهشي كه در اين باره انجام گرفته نشان مي دهد كه جهانگردي به ندرت عامل اصلي و اوليه اين جرائم و تبهكاري هاست اما ممكن است فرصتي براي گسترش آنها فراهم نمايد. (سازمان جهانگردي، 1384: 79)
يكي ديگر از عواملي كه با گردشگري در تعامل است- در الگوي فراگرد ارتباطي جهانگردي جامعه ميزبان - فرد يا نهادي است كه گردشگر در مقصد خود با او سرو كار دارد. توریست های کشورهای صنعتی زمانی که به کشورهای داراي فرهنگ سنتی می روند به همراه خودشان شیوه های رفتاری ، لباس پوشیدن ، غذا خوردن و نوشیدنی های خودشان را به میزبان عرضه می کنند ، ورود میلیون ها بیگانه با رفتارهای غیر عادی برای فرهنگ های سنتی و اصیل می تواند اساس نظم اخلاقی جامعه میزبان را در هم بریزد و بي شک وجود افراد بی بند وبار در میان گردشگران این وضع را بدتر می کند و اين امر در حقیقت نه داد و ستد فرهنگی بلکه هجوم فرهنگی مي باشد.
الگوها و معیار های نامطلوب فرهنگی و اجتماعی فقط با ورود توریست های خوش گذران به کشورهای سنتی پخش نمی شوند بلکه زمانی که گردشگري از کشور سنتی به کشورهای دیگر- به خصوص آنهایی که در حفظ ارزش های فرهنگی و شئونات اجتماعی و اخلاقی خود هیچگونه نظارت و حساسیتی ندارند- ، وارد می شوند بازهم خطر آنها را تهدید می کند و گردشگر بعضا" دچار شوكه فرهنگي مي شود.
گذر زمان در جوامع در حال توسعه گاهی موجب کم شدن توجه مردم از میراث فرهنگی و هنری خود می شود و سنت ها کمرنگ و نزد مردم ، از مد افتاده می شوند و یا فقط نمادی از آنها نزد کهنسالان باقی می ماند اما وقتی صنعت گردشگری با توجه به ابعاد فرهنگی گسترش پیدا کند این سنت ها ، جشن ها و آیین ها با تقاضا روبه رو می شوند که نتیجه ی آن می تواند زنده سازی و تقویت میراث فرهنگی باشد . البته این کار می تواند یک تاثیر منفی هم داشته باشد و آن این است که ممکن است این فرهنگ ها جنبه ی بازاری به خود بگیرند یعنی طوری اجرا شوند که مورد خوشایند گردشگران واقع شود نه آن طور که واقعا" بوده است.
جهانگردي مي تواند سبب ارتباط هايي برای تماس های فرهنگی شود یعنی بوجود آوردن شرایطی که جهانگردان بتوانند خود، فرهنگ بومي را از نزديك لمس کنند. مثلا در استرالیا برای جهانگردان شرایطی مهیا می شود که بتوانند در جامعه ی محلي - نظير يك قبیله بومي- در طي سفر ، مشارکت و زندگي کنند و از نظر تهیه غذا و صید و شکار به تفریح بپردازند . (برنز،1385)
همانطور که می دانید گردشگر ، هم می تواند بر مقصد تاثیر بگذارد هم می تواند از آن تاثیر بگیرد . به عنوان مثال یکپارچگی محيط مقصد یا اصالت سنت ها در آنجا در این زمینه تاثیر گذار است . در جوامعی با پایه های فرهنگی قوی، تاثیر پذیری از مهمان ها کمرنگ تر و در عوض شاید تاثیرگذاری بر آنها قدرتمند تر باشد . اگر جامعه مقصد به دليل شرایط بد اقتصادی و سیاسی و ... دچار چندپارگی فرهنگی باشد ، تاثیرپذیری آن از فرهنگ میهمان مي تواند گسترده تر باشد. بطور كلي،گردشگري در جوامع بسته در بلند مدت می تواند به باز شدن فضای اجتماعی و فرهنگی و تعامل بیشتر افراد در جامعه کمک کند اما در بعد افراطی آن می تواند به تهاجم فرهنگی تبدیل شود.
ب)تاثيرات اجتماعي
با صنعتی شدن زندگی و شرایط خاصی که در جهان به سبب روند شتابان شهرنشینی و آلودگی های محیط شهری به وجود آمده ،گردشگري مي تواند به سلامت جسمي و رواني گردشگر كمك كند. از آنجا که محیط مقصد ، محیط متعارف زندگی و کسب و کار گردشگر نیست و او شناخت کمی نسبت به مکان مورد بازدید دارد ، هر برخورد او با محيط مقصد می تواند تجربه ای نو برای او باشد که موجب پختگی فرد می شود تا جایی که سعدی،شاعر برجسته ايراني گفته است:
« بسیار سفر باید تا پخته شود خامی صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی»
هرچه تعداد گردشگران در محیطی بیشتر باشد تاثیر آنها هم برمقصد بیشتر است . البته نوع گردشگر هم بسیار مهم است به عنوان مثال گردشگران فرهنگی (گردشگران کاوشگر) وقتی به جایی سفر می کنند به شدت نسبت به رعایت قواعد فرهنگی جامعه مقصد خود را متعهد می دانند و به نوعی می کوشند تا به سنت ها احترام بگذارند اما در مقابل آنها، گردشگران تفریحی هستند که معمولا" کمتر چنین دغدغه ای دارند .
گردشگران مي توانند از طريق نحوه هزينه كردن نيز در جامعه مقصد اثر بگذارند. فرض کنید که گردشگران بیش از حد در مکانی خرج کنند و این امر حالت فخر فروشی به خود بگیرد این امر موجب شکاف میان جامعه محلی و گردشگران خواهد شد . البته این موضوع بیشتر برای گردشگران تفریحی پیش می آید تا گردشگران فرهنگی .
مولفه هاي گردشگري لار
الف) اماكن تاريخي و باستاني لارستان:
لارستان داراي اماكن تاريخى بسيار فراواني است نظير: قلعه میمون ، سد گمپو ، بازار قیصریه لار ، قلعه سوخته ، قلعه دولاب (دهستان فداغ) ، باغ نشاط لار ، آسیاب آبی فداغ ، چهارطاق فداغ ، قلعه اژدهاپیکر ، قلعه دختر و پسبند فداغ ، آتشکده محلچه ، آتشکده کاریان ، برکه کل گراش ، دژ گراش ،کاروانسرای برمیر گراش ، برکه چهارتاخ گراش ، برکه کده بان گراش ، برکه اسدالله گراش ، گردنه پاسخند ، آب انبار آقا ، قلعه ایلود ، قلعه جبرییل بنارویه ، قلعه کیقباد جویم ، سد تنگ آب گراش ، قبر مادر نادر و کاروانسرای بنارویه. در اينجا به معرفي برخي از اين اماكن مي پردازيم:
* غار بنوو:
غار باستانی بنوو در جنوب روستای عمادده - مرکز بخش صحرای باغ از بخشهای لارستان فارس- قرار دارد. این غار که از شگفتی های طبیعت در این قسمت از کشور پهناور ایران است ، با وسعتی قریب به ۳۰۰۰ متر مربع و با ارتفاعی نزدیک به ۵۰ متر در دل کوه گاوبست از رشته کوههای زاگرس جنوبی واقع شده است.به هر روی، آثار به جای مانده در این محل حکایت از آن دارد که این غار قرنها پیش از ورود اسلام، محل سکونت قبایلی بوده است که با آمدن اسلام به جاهای دیگر خارج از ایران کوچ نموده اند. همچنین سنگ نوشته ها و آثار حجاری شده در دل کوه و بر روی سنگها و همچنین منزلگاهها در جاهای مختلف و پراکنده در کوه گاوبست حکایت ازآن دارد که این قبیله نسبتا" بزرگ، در جاهای مختلف این کوه زندگی می کرده اند که آثاری را مانند برستو(در زبان محلی) یا بارانستان، قلعه قلات، گورستانهای قدیمی که تا چندی پیش اثر آنها قابل مشاهده بود از خود به جای گذاشته اند.تا چند سال پیش معبدی نیز در قسمت جنوبی این غار وجود داشت که بیشتر به آتشکده شبیه بود و در حال حاضر به کلی ویران شده است.
*سد و تنگه تنگاب :
در بخش جنوب غربی شهر در تنگهای به نام تنگاب (تنگاو) در کوه سیاه (کوسیاه) سدی به نام همین تنگه از سنگ و ساروج ساخته شده است که بنابر نوشتههای آقای دکتر احمد اقتداری (استاد پیشین دانشگاه تهران) دیرینگی آن به دوره ساسانیان برمی گردد. (اقتداري،1371)
*برکه کل :
این بنای تاریخی و با شکوه در شهر گراش قرار دارد و بزرگترین آب انبار برکه ایران است. قدمت این آب انبار به حدود ۳۰۰ سال پیش و زمان حکومت صفویان می رسد. سقف این آب انبار در زمینلرزه سال ۱۳۳۱ منطقه لارستان به طور کامل فروریخته است. متاسفانه از اين بنا ،کتیبه یا نوشتهای درباره آن به دست نیامده است. این بنا که برای مصارف کشاورزی و آب آشامیدنی مردم ساخته شده هنوز کاربرد دارد.
*دژ گراش :
دژ تاریخی گراش که کلات هم نامیده میشود مربوط به عصر حضرت شاه زندو و پیش از آن است امیر محیالدین از طرف سید عفیف الدین شاه زندو مامور فتح این قلعه شده با دلاوری بر آن چیرگی می یابد. این دژ تاریخی در ادوار مختلف مرکز حکومت بود و در این اواخر در درگیری نیروهای رضاشاه پهلوی با زادان خان گراشی بناهای آن به وسیله هواپیما بمباران شده و آثارش از بین میرود.
*کانال های سنگی گذر آب :
حدود 20 کانال غار مانند در سینه غربی کوه تنگه اهل کنده شده که برخی از آن ها در ارتفاع 15 متری از سطح رودخانه واقع شده اند . اینکه با کاهش ارتفاع برخی از این کانال های سنگی و این مسئله که در برخی جاها آبراهه ها مماس به سطح زمین قرار دارند و کاربری این معبر ها به چه صورت بوده برای ما همچنان بی جواب مانده است. به عبارتی دیگر چگونه آب به کانال های مرتفع تر جریان می یافته است ؟ قطر برخی از این آبراهه ها یک متر می باشد و تا عمق سنگی کوهستان پیش رفته است . نحوه ساخت و ایجاد این کانال ها در آن زمان و با امکانات محدودی که در اختیار داشته اند حتی با وجود پیشرفت های امروزی برای ما شگفت انگیز است . گر چه هنوز هم عده ای از سالخوردگان منطقه معتقدند که گبر ها یعنی سازندگان این آثار عظیم دارای نوعی ماده عجیب بوده اند که سنگ های سخت کوهستان را در خود حل می کرده است! از سوی دیگر هنوز هم ضرب المثل معروفی در میان مردم منطقه اشکنان رواج دارد که هر کار سخت و دشوار را به گبر ها نسبت می دهند. مردم منطقه پس از دیدن کار های سخت و غیر ممکن می گویند: "کار گبره ! "
*تاخو ( نماد همت پارسی ) :
همانگونه که گفته شد برای آنکه زمین های کشاورزی منطقه از وجود دو جریان دائمی آب شیرین موجود، نهایت بهره را ببرد ساکنان پیشین منطقه، دست به ابتکاری بزرگ زده و دیوار های ساروجی گذر آب را به طول 15 کیلومتر ایجاد کرده بودند . هدف از ارتفاع بلند این آبراهه های ساروجی که بعضا" به 6 متر نیز می رسد، آلوده نشدن آب جاری توسط حیوانات و خود مردم بود . در آن ارتفاع عملا" دسترسی به آب ناممکن می شد تا اینکه آب هدایت شده به مقصد می رسید و از آن جا به آبراهک های ساروجی منشعب از آن آبراهه بزرگ هدايت مي گرديد و به زمین های اطراف می رسید . علاوه بر این آبراهه ساروجی مرتفع و طولانی در گذشته، آثاری از دیوار های فرعی دیگری در زمین های کشاورزی اطراف اهل وجود داشته است که آب را به نزدیکی پس بند و زین الدین روان می ساخته است . به عبارتی دیگر آب شیرین از طریق همین دیوار های بلند ساروجی از دو سو ، یکی چشمه آب شیرین میراحمد و دیگری چشمه آب شیرین کلو در حوالي پاقلات به سوی هم هدایت می شده اند . این دو جریان آبی که به هم می پیوسته است مقادیر زیادی آب را شامل می شده که همیشه در جریان بوده و جز در ایام خشکسالی و کمي باران، جریان آن قطع نمی شده است . این مقدار آب شیرین علاوه بر زمین های کشاورزی دور تا دور اهل، کفاف آبیاری دشت اهل تا پس بند و زین الدین را هم داشته است . به همین خاطر است که سالمندان منطقه می گویند که جریان آب از روی همین گذر آب های ساروجی تا محلی به نام کپه خونه یهود ادامه داشته است . علاوه بر این در طول مسیر این دیوار های بلند ساروجی هدایت آب ، در مناطق معینی برکه های ساروجی بزرگی وجود داشته که از همین آب شیرین پر می شده اند و به مصرف مردم و حیوانات می رسیده است . این برکه ها که به برکه پاراب (فاریاب ) نیز معروف هستند به گفته قدیمی تر ها تا 300 من آب را در خود جای می داده اند . از سوی دیگر محل مهم دیگری که جریان آبی را در دره اهل هدایت می ساخته به بوچشمه گوزال معروف است که در آنجا پارابی ( فاریابی ) بوده است و حتی کشت و زرع نیز در آنجا صورت می گرفته است .
*آسیاب ساروجی اول :
از قدیم سه گونه آسیاب آبگرد در ایران معمول بوده است كه آنها را آسیاب تنوره ای یا پره ای ، آسیاب ناوی یا ناودانه ای و آسیاب چرخی یا شیبی می نامیدند. بر اساس گفته های سالخوردگان منطقه تا چند دهه پیش، هنوز پره های آسیاب های موجود در تنگه اهل موجود بود.آسیاب های موجود در منطقه اشکنان که در دو تنگه اهل و بنو پس بند وجود دارند، از نوع آسیاب های تنوره ای یا پره ای بوده اند.پره های آسیاب با فشار نیروی آبی که در تنوره یا چال انباشته می شد، می چرخيد. دهانه تنوره معمولا" به قطر 3 تا 4 متر همتراز با سطح زمین و بام آسیاخانه و بن آن به قطر 1 تاتا 5/1 متر پایین تر از کف آسیاخانه و گودی آن معمولا از 3 تا 6 متر و در آسیاب های کهن تا 10 متر می رسد. در بن تنوره یا انتهای دیواره آن سوراخی بود که به آبراهی شیب دار که رفته رفته تنگ تر می شد، می پیوست. آب انباشته شده در تنوره با فشار زیاد از این آبراهه ساروجی می گذشت و آن را می گرداند. باید توجه داشت که اين نوع آسیاب ها بیشتر در مناطق کم آب ساخته می شد و با آب قنات و چشمه به گردش در می آمد. این آسیاب ها معمولا" از سنگ و ساروج ساخته می شدند زیرا ساروج آب را در خود جذب نمی کند و سالها پایدار می ماند .
*قنات اَهِل :
بیشترین آثار باستانی بر جای مانده در اهل در تنگ اهل یا به گویش محلی تنگ اَهِلو قرار دارند. قبل از رسیدن به تنگ اهل و نرسیده به آسیاب اول، آثاری از قنات مخروبه ای را شاهد هستیم به طول حدودا" 70 متر که در نهایت با سطح زمین یکسان شده است. حدود 5 دهنه از این قنات به ارتفاع 3 تا 4 متر هنوز کاملا" سالم هستند. برخی از دهنه ها نیز به مرور زمان تخریب شده اند و از خاک انباشته گشته اند. قنات در ارتفاع حدودا" 20 متری از سطح دره قرار دارد و در قسمت پایین دره نیز آثار غار مانندي به چشم می خورد که گویا به همین قنات اصلی متصل بوده است. محل ایجاد قنات به گونه ای است که در فصول بارندگی به خوبی آب های روان دره را جذب می کرده است. ساختمان قنات اهل بدین صورت است که قنات از یک دهانه روباز و یک مجرای تونل مانند زیر زمینی و چندین چاه عمودی که مجرای زیرزمینی را در فواصل مشخص با سطح زمین مرتبط می سازد، شکل می گیرد. چاه ها علاوه بر مجاری انتقال مواد حفاری شده به خارج ، عمل تهویه کانال زیر زمینی را نیز انجام می دهد و راه ارتباطی برای لایروبی، تعمیر و بازدید از داخل قنات نیز به شمار می آید .
*قلعه صُرِد:
در میانه راه اهل به کدیان و پس بند، شاهد آثاری بر جای مانده از یک قلعه قدیمی بزرگ هستیم ؛قلعه ای که در ارتفاعات مشرف به تنگه صرد قرار گرفته و نام خود را از همین تنگه بر گرفته است . از نظر موقعیت قرار گرفتن قلعه باید اشاره کرد که از این محل چهار منطقه و مسیر حرکتی مهم تحت نفوذ و دید قرار دارد . از یک سو این قلعه بزرگ در ارتفاعات دره ای شیب دار واقع شده که دسترسی به آن از تنگه مزبور دشوار است . بنابراین تنگه صرد و مسیر عبور به دشت های کوچک منتهی به امامزاده میراحمد- که به گفته اهالی از مهمترین مراکز حضور زردشتیان منطقه در روزگاری دور بوده- را کاملا در برگرفته است . از آن بالا هر حرکتی که در دره مزبور رخ مي دهد، قابل شناسایی است . از سوی دیگر خود دشت ، ما بین کوه بلند کلاسالار -که حوزه میراحمد را نیز در بر می گیرد- و دشت های منتهی به مهرک و کدیان و در نهایت مسیر بسیار مهم اهل به پس بند و بستک کاملا" تحت حوزه دید قلعه قرار دارد .
*آتشكده كاريان«آذر فَرَنْبَعْ»:
کهن ترین بنای تاریخی در لارستان ، مربوط به دوران اشکانیان (بیش از دو هزار سال قبل)، آتشکدهُ کاریان است که یکی از سه آتشکده بزرگ ایرانی در دوران قبل از اسلام مي باشد و نام آن را به زبان فرس قدیم، «آذر فَرَنْبَعْ» گفتهاند. بنای این آتشکده اکنون به صورت تلی از خاک به نام (تمب تشی) در نزدیکی روستای کاریان، از توابع بخش جویم به چشم میخورد.
*راههای باستانی :
سلطنت شاه عباس اول را مي توان يكي از مهمترين ادوار توجه جهانگردي در ايران به حساب آورد.اين توسعه به چند عامل بستگي داشته كه مهمترين آن عبارت بودند از امنيت و توسعه راههاي ارتباطي و تاسيسات اقامتي در مسير اين راهها . در اين دوره براي سهولت ارتباط و توسعه (امنيتي و اقتصادي)كشور،شبكه منظمي از راههاي اساسي بوجود آمد بطوريكه امروزه هنوز راههايي تحت عنوان راههاي شاه عباسي در برخي نقاط كشور شناخته مي شوند كه در واقع جانشين شاهراه بزرگ هخامنشي هستند كه به موازات مرمت راههاي قديمي ايجاد شدند. ايجاد راههاي جديد شاه عباسي در جهت توجه به آسايش و رفاه مسافران بوده است.( محمد هادي،1384 )
لارستان نيز از چنين راههايي بي بهره نيست ؛ وجود راههای باستانی که از فیروزآباد و استخر از طریق خنج، و علامرودشت و فال و اسیر به طرف بندر باستانی سیراف و جنوب میرفته است- كه هنوز آثار بر جای مانده آن در این مسیر قابل مشاهده است - ، از نشانههای وجود فرهنگ و تمدن پیش از اسلام در این منطقه حكايت دارد. آنچه از جمع بندی تاریخي این دوره میتوان ذکر کرد، این است که منطقهُ لارستان پیش از اسلام، به دلیل وجود آتشکدهُ کاریان و نیز عبور جادههای کاروانی مسیر سیراف از نواحی شمالی آن، دارای اهمیت خاصی بودهاست و همین امر باعث شده تا در اوایل دورهُ اشکانیان مراکز شهری مختلفی در آن به وجود آید که از آن جمله میتوان شهرهای لار ، اسیر ، اشکنان ، خنج ، کاریان و فرشته جان را نام برد.
*بارگاه سید ابوالفضل شاه سیف الله قتّال :
از بناهای تاریخی که در شهر عمادده بر جای ماندهاست، میتوان از بارگاه سید ابوالفضل شاه سیف الله قتّال از بزرگان قرن هفتم هجری، غاری باستانی متعلق به دوره زرتشتیان مشهور به نام "بنوو" نام برد - كه بطور جداگانه در اين مقاله نيز به آن اشاره شده است- و همچنین "قلعه قلات" و سنگ نوشتههایی که گویا از مقابر قدیمی به دست آمده است، نام برد. ( روئین تن و زروانی،2004)
*مسجد جامع لار :
مسجد جامع لار مسجدی است تاریخی که در شهرستان لار در جنوب استان فارس واقع شده است و از آثار دوره صفويان مىباشد كه در سال 1028ﻫ..ق بنا شده است. بخش اصلى مسجد در برگيرنده چهارطاقى است كه نماى آن با سنگ تراش ساخته شده و داراى محرابى از سنگ تراش مىباشد. (دائره المعارف،1378)
*آب انبار آقا :
آب انبار آقا از آب انبارهای بزرگ شهرستان لار از توابع استان فارس در جنوب کشور ایران است كه در محله پيرغيب شهر قديم لار و در جهت جنوب شرقى بقعه مير علیبن حسين شهريار قرار گرفته است. تاريخ ساخت اين بنا مربوط به دوره صفويه است. اين آب انبار ساختمانى است دايرهاى شكل با سقف مخروطى و مخزن آبى به عمق تقريبى 14 متر كه در زير سطح زمين ساخته شده و مصالح به كار رفته در آن ، سنگ با ملات گچ و ساروج است و يك دهانه ورودى بنا توسط چند پلكان به محوطه پاشير ارتباط مىيابد. براساس سنگ نوشته موجود در آب انبار، اين بنا در سال 1366 توسط صداقت و با معمارى مهدى، مورد مرمت واقع شده است. در تاريخ 6/10/1355 اين آب انبار با شماره 1325 در فهرست آثار ملى ایران به ثبت رسيده است. (دائره المعارف،همان)
ب)غذاها ، نان ها و شيريني هاي محلي :
درباره تاثير عوامل فرهنگي نبايد نظام و شيوه تغذيه را در جامعه ناديده گرفت بويژه اگر منظور شناخت تفاوت هاي فرهنگي باشد. چه در بسياري از موارد غذا بيش از آنكه مصرف آن به انگيزه رفع گرسنگي باشد ، شاخص فرهنگي - و بويژه ديني- محسوب مي شود . در همه تمدنها ، عوامل فرهنگي در چگونگي تهيه و مصرف غذاها نقش اساسي دارند مانند انواع نذورات غذايي و قرباني ها كه در تمام اديان و مذاهب و اعتقادات ديني در جوامع مختلف به مناسبت هاي خاص وجود دارد. تابوهاي غذايي كه مانع بزرگي در راه مصرف نوعي محصول و يا نوعي حيوان حلال گوشت است نيز از جمله اموري است كه نبايد از ديد تيز بين پژوهشگر مردم شناس مخفي بماند.افزون بر اين ، باورهاي عاميانه به عنوان عامل فرهنگي براي جلوگيري از هر نوع حيف و ميل غذا نقش عمده اي دارد مثلا" : « نان نعمت خداست و نعمت خدا را نبايد كفران كرد.» و يا « اگر اطراف نان لواش را دور بريزيد ، در قيامت به صورت مار در مي آيد و به گردن آدم حلقه مي زند!»
برخي غذاها را مردها مصرف مي كنند و برخي مخصوص زنان است ؛ مصرف برخي غذاها براي كودكان ممنوع است و برخي را فقط در مواقع خاص و تشريفات مي بايد مصرف كرد. افزون بر اين ارزش و اعتبار غذاها نيز مقوله ايي است جدا و قابل مطالعه .بديهي است ارزش غذاي آبپز با غذاي سرخ كرده و غذاي كباب شده يكي نيست.در تنوع و مصرف غذا عامل اقتصادي را نيز نبايد فراموش كرد مثلا" مصرف لبنيات بخصوص دوغ و كشك در جامعه عشايري نه تنها بستگي به دو عامل طبيعي و فرهنگي دارد بلكه مبتني بر عامل اقتصادي- يعني اقتصاد شباني كه نظام مسلط در جامعه عشايري است- نيز مي باشد.
بطور کلی موضوع تغذیه در مطالعات مردم شناسی به عنوان یکی از مهمترین مباحث محوری شمرده می شود. تغذیه همانند سایر پدیده های فرهنگی و فیزیکی یکی از ابزارهای مهم مطالعات مردم شناسی محسوب می شود. هیچ جامعه انسانی بدون زبان و طبخ تمام و یا حداقل بخشی از غذا وجود ندارد چراکه با توجه به نظریه مثلث طبخ لوی اشتروس با تغییرات و تحولات فرهنگی و پیچیده تر شدن آن ،روش طبخ غذا نیز دچار تغییر شده و از غذای خام - که در نتیجه تغییر طبیعی، فاسد می شود - به غذای پخته - که ناشی از تغییر شکل فرهنگی آن است ،تبدیل شده است. علت این امر رشد فرهنگی و علمی بشر و پیچیده ترشدن فرهنگ جوامع است. هر قوم و ملتی با توجه به درجات پیچیدگی ها و تنوعات فرهنگی ، نوع ابزار و وسایل و ابداعات فنی و تکنیکی و ذوقی خود شیوه های مختلفی در طبخ غذا دارند و از مواد خوراکی خاص و آداب ویژه ایی برخوردارند که از نظر محقق مردم شناس باید مورد توجه قرار گیرد.( روح الامینی،همان: 96-94)
با توجه به نظريه لوي اشتروس ، در لارستان مواد غذايي خاصي را مشاهده مي كنيم كه برخاسته از عوامل فرهنگي ، اقتصادي و شرايط آب و هوايي منطقه است و در جذب انواع گردشگران می تواند موثر باشد . به دلیل اهمیت آن در تحقیقات مردم شناسی به مهمترین آنها اشاره می گردد:
*شيريني هاي محلی لار:
گوناگونی و تنوع شیرینی و تنقلات و غذای این منطقه زبانزد است.شیرینی های گوناگون محلی را در فصول مختلف سال و همچنین مناسبتهای مذهبی ، عید و .... زنان و دختران هنرمند به بهترین شکل عرضه می کنند.
هنر شیرینی پزی در لارستان به ویژه در ماه مبارک رمضان ، نمود بیشتری دارد. در ماه مبارک رمضان دهها نمونه شیرینی پخته و مصرف می شود. . اسامی بعضی از شیرینی ها را در این جا می آوریم:
اُرمابریز ، زیگیرو ، سمبوسه ، قتلمه ، بفه شکری ، دلبرو ، حلوی مسقطی ، حلوی مقراضی ، حلوی آرد و روغن ، حلوا یغدر ، فرنی ، حلوی نبات ، حلوی آرد برنج ، پفکو ، ترک ، رنگینک ، کویته ، لوزی ، چولو ، مشات ، گشات ، گل پمبه ، بلبل مشاتو.... .
*نان هاي متنوع لارستان:
پخت نان در انواع مختلف نیز در لارستان قدیم رایج بوده است. انواع مختلف آن با اسامی بومی شناخته می شود. غذاهای بومی نیز دارای اسامی ، شکل و ترکیب مواد ویژه ای است که در دیگر مناطق کمتر به چشم می خورد. نانهای لار عبارتند از: تپتپی ، نون نازک ، جَرادَک ، بالا تُوه ، شِلشِلو ، لیتَک ، نی نَنی ، تفتون ، بُتُنور. به طور مثال ِشِلشِلو ناني است كه پس از پختن ، وقتي كه روي سفر گذاشته مي شود مانند خمير نان ويا پارچه ، روي هم تا مي شود.
*غذاهای سنتی لارستان:
غذاهای سنتی لارستان بسيار متنوع اند كه مي توان به برخي از آنها اشاره نمود: سِک مَهی ، پَپلُس(آش نان) ، کره جوش ، شِش ترِنگهَ (اشکنه ، آب پیازی) ، شوربا (خاله بی بی ) و مَهوِه . مهوه و يا به اصطلاح محلي مهويه ،غذای سنتی و خاص منطقه لارستان است که با شیوهای خاص و مهارتی ویژه ، توسط زنان آماده شده و فقیر و غنی از آن بهره می گیرند و جز مهمترين و معروف ترين غذاي سنتي لارستان مي باشد. اين غذا را از ساخته های مادر گرگین میلاد می دانند.
*صنايع دستي لارستان :
صنايع دستي لارستان ، بيشتر شامل سفالگري و ابزار حلواپزي مي باشد كه در مراكز اين شهرستان رواج دارد.البته گليم هاي عشايري و حصيرهاي تابستاني لارستان نيز در جاي خود مورد توجه است.
*انقوزه، گياهي دارويي-خوراكي :
انقوزه، كه در كوهستانهاي لار به دست ميآيد، مصرف دارويي دارد و يكي از اقلام صادراتي منطقهء لارستان به خارج از كشور ميباشد. درخت آن به اندازهء يك متر و نيم، برگش شبيه برگ كلم و گل آن چتر مانند است.چون انقوزه در نواحي گرم لار و ساير مناطق شبيه آن ميرويد، ميتوان به اين نتيجه رسيد كه اين گياه به آب و هوايي گرمتر و ارتفاعي كمتر نياز دارد. بيشتر محصول صمغ انقوزه به هندوستان صادر ميشود و در آنجا مصارف خوراكي دارد. مصرف طبي آن در ايران بسيار است و بخصوص در درمان رعشه و تشنج به كار ميرود.
ج) مراسم آييني لارستان:
يكي از راه هاي شناخت هر قومي بررسي مراسم،جشن ها و آداب و رسوم آنهاست. ويژگي كلي اين امور در ايجاد انسجام و روحيه همبستگي در مردم و تثبيت هويت فرهنگي و اجتماعي در آنان است .در اينجا به بررسي يكي از مراسم آييني لارستان يعني" آیین عزاداری" اشاره مي گردد:
مراسم سینه زنی لارستان بسیار جالب و تماشایی است. در هنگام شروع مراسم،عزاداران با گرفتن شال كمر فرد بغل دستي خود با دست چپ،حلقه اي تشكيل مي دهند و با دست راست سينه مي زنند.طرز پا برداشتن سینه زن نیز شیوه خاص خود را دارد که بدون تمرین و ممارست قبلی وي مقدور نیست. نحوه عمل چنین است که: پای چپ جلو و پای راست درست پشت پای چپ قرار دارد، برای حرکت ، پای چپ را از زمین بلند می کنند و با ضربه ملایمی فرود می آوردند. در این حالت هر دو پا به سمت چپ با آهنگ نوحه خوان پیش می روند. روی این اسلوب ، حرکت دسته با تانی صورت مي گيرد.
لار دارای ده محله است که از هر کدام دسته سینه زنی به نام همان محله تشكيل مي شود. از این محلات ده گانه ، پنج محله را "حیدری" و پنج محله را" نعمتی" می نامند. شعار و آهنگ نوحه ها در مراسم سينه زني،متنوع می باشند. شب ها قبل از پیدایش برق، تا این اواخر، روشنایی به وسیله چراغ « طوری» تأمین می شد و برای حمل آن ، محفظه ای چوبی مي ساختند که هر یک ظرفیت یک تا سه عدد چراغ را داشت. علاوه بر اين چراغها، تعدادی شمع نيز در قسمت نیمه تاریک جلو و یا دنباله دسته افروخته مي شد.چنين فضاي نيمه تاريكي، چنان تاثیرگذار بود که در گوشه چشم هر بیننده ای قطره اشکی می نشاند. دسته ها پس از رسيدن به هیئت حسینیه اعظم لار، در جای معینی می ایستند و سینه مي زنند. و سرانجام بعد از دو دقیقه با خواندن این بيت كه:
« بر گشا کام زبان تا که تو داری حرکات فرق سر تا قدم پاي محمد، صلوات»
با صلوات دسته جمعی سينه زنان، مراسم پایان می پذیرد. (بذر افشان،1387)
مراسمي كه در شب نيمه شعبان هر ساله در لار برگذار مي شود نيز قابل توجه است. در اين شب در هر محله ايي، چادرهايي بر پا مي شود و در آن انواع شيريني ها و اغذيه محلي به بازديد كنندگان عرضه مي گردد و همه سعي دارند تا عظمت اين شب را با اجراي مراسم هاي شادي گرامي بدارند كه اين امر برخاسته از اعتقادات عميق اين مردم به مذهب تشيع مي باشد.
تحليل و نتيجه گيري
در جهان امروز فایده های اقتصادی و اجتماعی صنعت گردشگری بر کسی پوشیده نیست بطوریکه از این صنعت ، در کنار صنایع سنگین نام می برند با این تفاوت که این صنعت فاقد دود بوده و مانند صنایع سنگین آثار منفی زیست محیطی ندارد .
از دیدگاه اقتصادی ، صنعت توریسم سبب توسعه خدمات بازرگانی ، افزایش اشتغال و رونق فعالیت های تولیدی و فرهنگی بسیاری می گردد .كشور ما نيز داراي جاذبههاي فوقالعاده توريستي است. جاذبههاي باستاني مانند تخت جمشيد، بيستون، شهرهايي مانند اصفهان، شيراز، شهر سوخته كاشان و جاذبههاي طبيعي مانند شمال كشور و حتي كويرهاي بكر و زيباي مركزي از جاذبههاي توريستي كشور ما محسوب ميشوند. لارستان نيز داراي توانمندي هاي فراواني در اين زمينه مي باشد كه با فراهم كردن شرايط مناسب ، مي تواند سبب رشد و توسعه منطقه گرديد. زيرا با توجه به ویژگی های این صنعت و با در نظر گرفتن ظرفيت هاي گردشگري لارستان می توان از این صنعت بعنوان یکی از عوامل مهم و اولویت اول برای توسعه منطقه نام برد.
در کشور ما و به ويژه منطقه لارستان نیز با توجه به حضور ادیان مختلف توحیدی و با توجه به وجود پیروان زیاد آنها ،انواع مختلفی از توریسم مذهبی می توان ایجاد كرد . در مجموع همه این پتانسیل های بالقوه، لزوم ایجاد برنامه ریزی دقیق و مهمتر از همه اجرای بلافصل این برنامه ها را می طلبد .در کشوری که حضور ادیان مختلف توحیدی به خوبی در آن نمودار است ، چنين توانمنديي می تواند قابلیت های مختلف و متنوعی را در خود محفوظ دارد و با یک استراتژی بلند مدت و جامع استعداد های پیدا و پنهان خود را شکوفا سازد . توريسم مذهبي در ایران و منطقه لارستان از دیر باز با توجه به علاقه اي خاص به خاندان اهل بیت (علیهم السلام) وجود داشته است بدین لحاظ اماکن متبرکه متعددی در گوشه و کنار این مرز و بوم پدید آمده اند و همین امر به نحوی قابلیت ایجاد مراکز و قطب های گردشگری مذهبی را بوجود آورده است . استان فارس و منطقه لارستان به دليل وجود مذاهب و اديان مختلف داراي اماكن زيارتي فراوان مي باشد و مي تواند به عنوان يكي از مهمترين مراكز جذب توريسم مذهبي در كشور مطرح شود. این امر هم از نظر جنبه های اقتصادی جذب جهانگرد و هم از لحاظ اثرات تبلیغی و بازتاب گسترده بین المللی می تواند نتایج بسیار مثبتی برای کشور ما در بر داشته باشد و در ادامه ، زمینه را برای جذب انواع مختلف جهانگرد فراهم سازد .
نوع ديگري از توريسم كه مي تواند در كشور ما و منطقه لارستان مورد توجه قرار بگيرد، توريسم فرهنگي است.وجود پديده هايي همچون اشاعه و يا انتقال فرهنگي در همه اعصار، زمينه ارتباطات فرهنگي را بين همه كشورها فراهم كرده است.علاقه به مشاهده و آشنايي با نقاط تاريخي ، فرهنگي و ادبي هميشه به عنوان انگيزه هاي قوي در هدايت سفرهاي توريستي مطرح بوده است. اهميت توريسم فرهنگي به دلايل اقتصادي يا اجتماعي و يا هر دو مي تواند باشد.
پس از پيروزي انقلاب، تبليغات گسترده ايي براي مخدوش كردن چهره انقلاب اسلامي و نظام جمهوري اسلامي در سطح بين المللي و منطقه ايي توسط دشمنان آن صورت گرفته است كه با فراهم شدن زمينه هاي گسترش ارتباطات فرهنگي و اجتماعي مي توان از آن براي شناسايي واقعيت هاي انقلاب و نظام اسلامي به ديگر ملت ها استفاده نمود و ورود گردشگران خارجي، فرصت مناسبي را در اين زمينه فراهم مي كند. نويسندگان بر اين باورند كه امنيت و تنش هاي سياسي حاكم بر جامعه ميزبان،جاذبه هاي تاريخي- فرهنگي و تضادهاي فرهنگي ميان جامعه ميزبان و مبدا از جمله عوامل تعيين كننده در عرصه گردشگري در عصر جهاني شدن محسوب مي شوند و بايد در برنامه ريزي ها به اين موارد توجه كافي داشت.به دليل تبليغات سو عليه ايران مبني بر برخورد نامناسب با گردشگران خارجي و فقدان امنيت براي آنان يكي از موانع مهم در جذب گردشگر خارجي مي باشد كه اطلاع رساني دقيق و درست در خنثي سازي تبليغات موثر و مفيد است.البته انواع گردشگراني كه به كشور ما مي آيند ،خودشان بهترين وسيله در اين زمينه هستند.
صنايع دستي به عنوان دومين عامل رشد و توسعه ي اقتصادي - در كنار صنعت گردشگري - مهمترين منبع رشد اقتصادي مي باشد. نقش زنان شاغل در اين حوزه به ويژه در لارستان بسيار درخور توجه است. اگر گفته شود بيش از نيمي از 150 نوع رشته صنايع دستي در كشور از طرف زنان فعال است و در برخي از آنها، زنان نقش مبدع و پيشكسوت را ايفا مي كنند، سخن گزافي نيست.از آنجايي كه تعداد زيادي در توليد صنايع دستي در كشور و منطقه لارستان فعاليت مي كنند ، توجه به آن مي تواند در كاهش مشكلات اشتغال به عنوان گزينه ايي مناسب مطرح باشد.خريد صنايع دستي و عناصر فرهنگي غير بومي ، هميشه توريست ها را به مراكز خريد فراخوانده است!
وجود راههاي ارتباطي و بهسازي و ارتقاي نكات ايمني در آنها مي تواند در جذب گردشگر به لارستان بسيار موثر باشد. ايجاد اماكن تفريحي و رفاهي در حواشي اين راهها نقش مهمي در توسعه صنعت توريسم در منطقه دارد. ايجاد و ارتقاي كمي و كيفي سيستم حمل و نقل در منطقه هم دستيابي گردشگران را به اماكن توريستي ، رفاهي و خدماتي آسانتر مي كند و هم در بهبود شرايط زندگي سكنه بومي نقش دارد لذا توجه به آن از اهميت زيادي برخوردار است.
ساماندهي گردشگري در يك منطقه، شامل شناخت وضع موجود در ابعاد كمبودها و نواقص است كه در سه وجه گردشگر، محيط و ميزبان صورت مي گيرد.تفرجگاه هاي پيرامون شهرها- كه بطور خودجوش توسط مردم و خارج از هدايت رسمي از سوي برنامه ريزان و دولت- به عنوان مكاني براي گذران اوقات فراغت در نظر گرفته مي شود، نيازمند ساماندهي مسئولان محلي و فرامحلي دارد بويژه زماني كه حجم بازديدكنندگان در آن افزايش مي يابد.زيرا در صورت عدم ساماندهي، سبب آلودگيهاي زيست محيطي شده و امنيت اجتماعي آنها به خطر مي افتد و به اين ترتيب جريان گردشگري سودي براي سكنه محلي نداشته و حتي سبب خسارتهايي براي آنان مي شود و بايد براي جلوگيري از چنين پيامدهايي ، تلاش گسترده ايي انجام گيرد.
ما اگر بخواهيم راه طولاني ساير كشورها را در كوتاه ترين مدت بپيمائيم بهتر است از مشاركت و همكاري آنها استفاده كنيم. بدون مشاركت و سرمايه گذاري ساير بخش ها، توان رقابتي از بين خواهد رفت . سرمايه گذاري بخش خصوصي در صنعت توريسم و گردشگري و توجه دولت به زير بناهاي اين صنعت باعث رونق و شكوفايي آن در كشور و منطقه خواهد شد. البته هرگز نبايد از تاثيرات فناوري رايانه در عرصه سفر ، هزينه هاي اقامتگاهي ، حمل و نقل و ميزان تبليغات مربوط به گردشگري در جامعه ميزبان نيز در راستاي جذب گردشگر بين المللي غافل ماند.
يشنهادات
1- تاسيس پژوهشكده مردم شناسي لارستان؛
2- مشاركت نهادينه مردم و ايفاي نقش مسئولانه توسط آنان؛
3- ايجاد نگرش راهبردي به گذران اوقات فراغت و غني سازي آنها؛
4- آماده سازي و معرفي قطب هاي گردشگري اماكن،آثار و محوطه هاي تاريخي،فرهنگي و طبيعي كشور و فراهم آوردن امكانات متناسب با قابليت هاي اين قطب ها در جهت تشويق بازديد گردشگران فرهنگي داخلي و خارجي؛
5- تاكيد بر جذب جهانگردان فرهنگي از كشورهاي پيشرفته و صنعتي و افزايش تعداد جهانگردان اسلامي،راه ابريشم و ترغيب ايرانيان داخل كشور و تشويق ايرانيان مقيم خارج از كشور به بازديد از جاذبه ها و نقاط ديدني مناطق مختلف ايران در جهت تحكيم وحدت ملي و همچنين بالا بردن سهم ايران از تعداد جهانگردان و افزايش سهم اين بخش در توليد ناخالص داخلي؛
6- ايجاد بستر اقتصادي مناسب براي توسعه فعاليت هاي ميراث فرهنگي و جلب مشاركت بخش خصوصي و تعاوني؛
7- جذب و هدايت سرمايه هاي خارجي براي توسعه امور ميراث فرهنگي و گردشگري؛
8- تلاش در جهت پوشش كامل شناسايي و مستند سازي مجموعه آثار تاريخي و فرهنگي كشور؛
9- گسترش پژوهش هاي تاريخي و فرهنگي و توسعه سطح تبليغات در رسانه هاي ملي و بين المللي جهت معرفي هرچه بيشتر اين جاذبه ها به گردشگران داخلي و خارجي؛
10- برقراري امنيت گردشگران در زمان ورود به كشور ،خروج از كشور و در دوره زماني اقامت در داخل كشور؛
11- استفاده از تجربيات كشورهاي مطرح در صنعت گردشگري و فراهم كردن زمينه هاي مشاركت و همكاري آنان؛
12- استفاده از فناوري هاي رايانه ايي در بخش هاي مختلف صنعت گردشگري؛
13- ساماندهي تفرجگاه هاي پيرامون شهرها؛
14- ايجاد امكانات رفاهي و خدماتي مناسب در اماكن مذهبي؛
15- سرمايه گذاري در بخش توليد صنايع دستي در لارستان؛
16- گسترش و بهبود وضعيت راهها و سيستم حمل و نقل در لارستان.
فهرست منابع ومآخذ
1- قرآن كريم
2- نهج البلاغه
3- آتش پنجه، بايندر،(1386) « بررسي نقش امنيت در توسعه گردشگري» ، ماهنامه ايرانا، سال سوم ،شماره 14، 13-9 ، انتشارات ميراث فرهنگي و هتلداري.
4- آرميني،( 1384 )«توريسم و امنيت ملي» ،سايت اينترنتي مسافران www.mosa feran.ir
5- اسكندر بيگ منشي ، عالم آراي عباسي ، تهران.
6- اقتداری لارستانی ، احمد. (1371)، لارستان کهن، ج۱. تهران، شرکت انتشارات جهان معاصر.
7- اقتداری لارستانی، احمد. (1384) ، زبان لارستانی، تهران،نشر همسايه.
8- برنز،پيتر.م.(1385)،درآمدي بر مردم شناسي گردشگري،ترجمه هاجر هوشمندي،تهران،سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري.
9- بذر افشان ،حيدر قلي،(1387)،« آیین عزاداری در لارستان»،سايت اينترنتي لارشناسي
www.larshenasi.com
10- پارسائيان،علي و اعرابي،سيد محمد(1377)،جهانگردي در چشم اندازي جامع،تهران،دفتر پژوهشهاي فرهنگي.
11- پژوهش فرهنگي مك كوردي، كهكشان گوتنبرگ ،ترجمه دكتر بيوك محمدي.
12-- تاریخ لارستان، علاءالدین مورخ لاری.
13- تقوايي،علي اكبر و خدايي،زهرا،(1386)،«شناخت اصول و مباني جهانگردي»، ماهنامه ايرانا، سال سوم ،شماره 14،،32-28، انتشارات ميراث فرهنگي و هتلداري.
15- دايرة المعارف بناهاى تاريخى ايران در دوره اسلامى،(1378) مساجد، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي.
16- روح الاميني،محمود(1378) ، مباني مردم شناسي ،تهران، انتشارات دانشگاه پيام نور .
17- روح الاميني،محمود(1375) ، نظریه های مردم شناسي ،تهران، انتشارات دانشگاه تهران .
18- روئین تن ، جعفر و زروانی، محمد امین(2004) صحرای باغ در گذرگاه تاریخ، ج۱. دبی
19- سعيدي،علي اصغر(1384)،جامعه شناسي توريسم،جزوه درسي. گروه علوم اجتماعی
20- كيانى ، محمديوسف ، (1368) معمارى ايران (دوره اسلامى)،فهرست بناها، با همكارى جهاد دانشگاهى.
21- لاندبرگ،دانلد و ديگران(1383)،اقتصاد گردشگري،ترجمه محمد رضا فرزين،تهران،موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني.
22- طبيبي،حشمت اله ،(1372) مباني جامعه شناسي و مردم شناسي ايلات و عشاير ،تهران، انتشارات دانشگاه تهران .
23- محمد هادي، همايون،(1384) جهانگردي در ميان فرهنگي،تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
24- ملازاده ،كاظم و محمدي،مريم(1379)،.دايرة المعارف بناهاى تاريخى ايران در دوره اسلامى بناهاى عامالمنفعه،تهران، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامى.
25- وثوقي، محمدباقر، لار شهري به رنگ خاك . منبع شماره 1.سايت اينترنتي ويكي پدياwww.vekypediya.com
26- وثوقي، محمدباقر، لارستان. منبع شماره 2. سايت اينترنتي ويكي پدياwww.vekypediya.com
شرح مختصری از سوابق تحصیلی ، علمی و پژوهشی ، محل کار
و نشانی آن و پست الکترونیکی نویسندگان مقاله:
1- نبي ا... قاسمي خطير:
داراي مدرك سطح خارج فقه و اصول و كارشناس ارشد مردم شناسي، محقق و داراي 15مقاله در همايش هاي بين المللي ، تدريس در دانشگاه آزاد اسلامي قائمشهر و فني و مهندسي ساري،عضو انجمن جامعه شناسي ايران،تاليف 3 جلد كتاب و مجري 3 طرح پژوهشي ملي و بين المللي تيمزTims و پيرزPirls ، مسئول مرکز تحقیقات وپژوهش آموزش وپرورش استان مازندران.
شماره تماس: 09111291438،
نشاني محل كار:مازندران ،ساري، میدان امام، بلوار دانشجو، مركز تحقیقات و پژوهش آموزش وپرورش استان مازندران
آدرس پست الكترونيكي: Nabi.Ghasemi@yahoo.com : mail-E
2- معصومه ذاكرحميدي:
كارشناس ارشد جامعه شناسي از دانشگاه الزهراي تهران و پژوهشگر علوم اجتماعي،كسب رتبه كشوري در المپياد علمي دانشجويي دو بار در سالهاي 1377 و 1380، انتشار مقاله در نشريه علمي پژوهشي وزارت كشور ، نگارش چند مقاله در همايش هاي بين المللي ، تدريس در دانشگاه پيام نور ساري و دانشگاه آزاد اسلامي قائمشهر.
شماره تماس: 09113529984
آدرس پست الكترونيكي: M.z_zakerhamidi@yahoo.com : mail-E
