این بنای کهن در مرکز شهر خور از توابع شهرستان لارستان در جنوب استان فارس قرار گرفته است.ظاهر آن گنبدی شکل و شبیه به آب انبارهای موجود در منطقه می باشد، که شامل 5 اتاقک در فضای دوّار درونی آن است که سالهای دراز در مقابل باران و سرما و گرمای طاقت فرسای جنوب و ناملایمت های ما آدمیان همچنان پا برجا واستوار خود نمایی می کند ...
در مورد تاریخچه ساخت بنا دو روایت موجود است که به شرح زیر است:
- قول اول : گویند این بنا عبادتکده زرتشیان(گبریان) قدیم بوده است، که در محلی به نام « تُمب پَرگو» در شمال شهر زندگی می کرده اند. همچنان که طبق شنیده ها هفت بنا مانند آن در منطقه " بُکل کَنتَه" در شهر حیدر آباد هندوستان موجود است که همراه با تزئینات و نگهداری صحیح مورد استفاده مردم در مراسم دینی می باشد...
در لغت نیز «آسال» به معنی بنای مقدس آمده است...
قول دوم : که می گویند این بنا در زمان شاه عباس صفوی در راستای طرح احداث کاروان سرا در سرتاسر ایران برای استفاده مسافران و رهگذران ساخته شده است.(میراث فرهنگی نیز طبق تحقیقات اولیه تاریخ ساخت آن را دوران صفویه ثبت نموده است). البته استفاده از این بنا به عنوان کاروان سرا بر هیچ کس پوشیده نیست، اتاقک های آن و همچنین اصطبل نگهداری حیوانات آن(که هم اکنون تخریب شده است) نیز نشان از کاروان سرا بودن آن است. ورودی این بنا دارای طاق تزئینی بوده است که بر اثر بی توجهی از بین رفته است.
اما وجه تمایز این بنا با سایر کاروانسراهای منطقه که هم اکنون نیز ویرانه های !! آنها باقی است ظاهر گنبدی شکل و ویژگی های منحصر به فرد آن می باشد که به هیچکدام از کاروانسراهای منطقه شبیه نمی باشد (از جمله کاروانسرهای: صحرای «سِنخود» و «نِیمه» در بیست و سی کیلومتری جنوب شرقی شهر خور ، کارونسرای بین راه روستای هرمود – لار در پنجاه کیلومتری شهر خور ، کارونسراهایی که قبلاً در کمتر از نیم قرن گذشته در شهر لارواقع بود و هم اکنون تخریب گشته اند در سه کیلومتری شمال غرب شهر خور ، کارونسراهای بین شهر لار و روستای کورده در بیست کیلومتری شمال شهر خور و ...) که اکثراً توسط حاکمان وقت در زمان رضا شاه به خاطر سوء استفاده راهزنان و دزدان از این اماکن غیر قابل استفاده گشته اند.
بنابراین ؛ گویا قول اول قابل تأمل تر باشد، که این بنای هزار ساله همان معبد قدیمی می باشد که در دوران صفویه تعمیر جدی شده و به عنوان کاروانسرا مورد استفاده قرار گرفته است.
حضور گبر نشینان در خور و " قریه پای دژ" در یک کیلومتری شرق شهر خور را نیز می توان از دلایل این ادعا دانست که آنها از این بنا در مراسم مذهبی شان استفاده می نمودند.
در قرن معاصر تا به حال از این بنای مستحکم علاوه بر کارونسرا و اصطبل استفاده های دیگری نیز شده است: از جمله محل ساخت باروت در گذشته های نه چندان دور، و به عنوان آسیاب در سال 1330 ه.ش، محل ساخت «ارده» خرما، تعمیر گاه وسایل برقی (از دهه 1360 تا سال 1382 ه.ش)و انبار سیمان (در سال 1385)" آسال" در مورخه 11/5/84 به نام "عصارخانه شهر خور لارستان" به شماره 12763 در میراث فرهنگی کشور به ثبت رسيده است،
